ایران، همسایه استراتژیک عراق نیز، در میان کشورهایی قرار گرفته که عراق به کمک ها و مشارکت آنها چشم دوخته است؛ چنان که سخنگوی وزارت نفت عراق از شرکتهای ایرانی دعوت رسمی کرده است تا در ساخت پالایشگاه های نفت این کشور پیشنهادهای خود را ارائه دهند
حسین شهرستانی، وزیر نفت عراق، نیز پیش از این در دیدار با سیدکاظم وزیری هامانه خواستار تشکیل گروههای کاری مشترک برای توسعه میدانهای مشترک دو کشور شد.
این در حالی است که موضوع بررسی وضعیت میدان های نفتی عراق و ایران از جمله مواردی بود که چندی پیش مدیر عامل شرکت ملی نفت ایران از آن یاد کرد و از تشکیل دو کمیته تخصصی برای توسعه میدانهای مشترک نفتی با عراق خبر داد.
اهمیت توسعه صنعت نفت عراق و فرصت های ایران برای حضور در آن ما را بر آن داشت تا در سفر هیئت بلند مرتبه عراقی به ایران برای مذاکره با مقام های ایرانی و تفاهم بر توسعه همکاری های دو جانبه، با محمد علی حکیم، مشاور اقتصادی رئیس جمهوری این کشور، گفت و گویی داشته باشیم که می خوانید.
اجازه بدهید با قانون جدید نفت عراق شروع کنیم. این قانون چه ویژگی ها و تفاوت هایی با قوانین قبلی دارد؟
صنعت نفت عراق بسیار قدیمی است و با توجه به این که هیج سرمایه گذاری جدیدی در صنعت نفت عراق برای نوسازی و وارد کردن فناوریهای جدید تولید نفت صورت نگرفته، تولید نفت عراق به میزان واقعی نیست. ظرفیت تولید نفت عراق باید 6 میلیون بشکه در روز باشد، در حالی که هم اکنون بیش از 2 میلیون بشکه نفت خام تولید می شود؛ یعنی یک سوم ظرفیت واقعی.
از سوی دیگر، دولت عراق می کوشد صنعت نفت را کنترل کند و توسعه دهد؛ به همین دلیل ما به دنبال آن هستیم تا زمینه حضور بخش خصوصی را در بخش نفت و گاز عراق فراهم کنیم تا این بخش بتواند با دولت همانند شرکت های بزرگ شراکت داشته باشد و قانون جدید عراق به گونه ای طراحی شده است تا بخش نفت و گاز عراق را به روی سرمایه گذاران خارجی باز کند. این قانون به نظر من یکی از بهترین قوانین نفتی است که تا به حال در عراق نوشته شده و بسیار گسترده است، همچنین قانون جدید از سرمایه گذاری های ما در بخش نفت و گاز حمایت و شرکت های بزرگ نفتی را برای سرمایه گذاری در عراق جذب می کند.
آیا قانون جدید نفت عراق برای شرکت های بزرگ نفتی هم جذابیت لازم را دارد؟
بله. شرکت های آمریکایی، ژاپنی، انگلیسی و دانمارکی برای مشارکت با دولت عراق و آوردن سرمایه و فناوری برای افزایش تولید نفت اعلام آمادگی کرده اند. قانون جدید نفت ما به وسیله یکی از خبرگان عراقی نوشته شده است. در جاهای مختلفی نوشته اند که این قانون را آمریکایی ها برای ما نوشته اند، اما این قانون را آقای ربانی، وزیر پیشین نفت عراق که سال های زیادی در صنعت نفت کشور تجربه دارد، نوشته است.
باید بگویم بر اساس این قانون، همه سرمایه گذاری های صنعت نفت متعلق به شرکت نفت عراق (آی پی سی) است که بر تولید و فروش نفت نظارت دارد و با شرکت های نفتی پیمان مشترک می بندد.
بر اساس قانون جدید نفت عراق، قراردادهای مشارکت در تولید نیز خواهید داشت؟
شرکت نفت عراق پس از تصویب این قانون در مجلس تصمیم می گیرد که چه قراردادی بهترین روش است. هم اکنون در عراق میدان های نفتی بزرگی وجود دارند که در حال تولید و توسعه یافته هستند؛ بنابر این نیازی نیست تا آن را با شرکتی سهیم شد. ما هم اکنون نیازمند فناوری های جدید در صنعت نفت و گاز برای تولید بیشتر هستیم. برای اکتشاف و توسعه میدان های جدید نیز مکانیزم های قراردادی جدید خواهیم داشت و هیچ شرایط خاصی در قراردادهایمان نداریم.
آیا سازکارهای قراردادی تازه ای را برای اکتشاف و توسعه میدان های نفتی جدید تغییر خواهید داد؟
سعی بر این است تا شرایط، مورد به مورد و بر اساس واقعیت ها بررسی شود. قرار نیست تا یک قرارداد عمومی برای همه قراردادهای نفتی داشته باشیم و با هر شرکت و کشوری یک نوع قرارداد مشابه امضا کنیم. ما هم اکنون حدود 2 میلیون و 500 هزار بشکه نفت تولید می کنیم که باید آن را به 4 میلیون بشکه در روز برسانیم و این موضوع با ورود فناوری های جدید و سرمایه گذاری های خارجی ممکن می شود که برای هر یک قرارداد جدایی خواهیم داشت.
آیا بخش خصوصی عراق نیز می تواند در سرمایه گذاری در پروژه های بزرگ نفتی این کشور حضور یابد؟
نه. بخش خصوصی عراق بسیار ضعیف است و شرکت هایی که توان مشارکت با دولت را در اجرای پروژه های مختلف داشته باشند، وجود ندارد. در واقع بزرگ ترین شرکت نفتی عراق متعلق به دولت است و بخش خصوصی ما بسیار کوچک و پراکنده است و از سرمایه های میلیونی برای اجرای پروژه ها بهره مند نیستند؛ به همین دلیل بهترین راه توسعه صنعت نفت عراق جذب بخش خصوصی خارجی است.
با توجه به همین مسئله هم به دنبال مشارکت ایران در پروژه های نفتی عراق به ویژه در تولید گاز از مییدان های گازی هستیم، زیرا ایران در این زمینه تجربه های زیادی دارد و به همین منظور با مدیرعامل چند شرکت ایرانی برای تولید گاز در نزدیکی مرزهای جنوبی ایران به ویژه در استان العماره ملاقات داشته ایم.
به استقبال عراق از حضور ایران در پروژه های صنعت نفت این کشور اشاره کردید. به طور مشخص چه پروژه هایی برای مشارکت ایران در نظر گرفته اید؟
پروژه های زیاد و بزرگ و کوچکی در این زمینه وجود دارند، از جمله ساخت پالایشگاه. عراق برای پنج سال آینده نیازمند 3 میلیارد دلار سرمایه گذاری در صنعت پالایش خود است و ایران از فناوری و تجربه کافی در این بخش برخوردار است. عراق در نظر دارد در سه بخش پالایشگاه های کوچک 10 تا 20 هزار بشکه در روز، متوسط 50 تا 100 هزار بشکه در روز و بزرگ 200 هزار بشکه در روز سرمایه گذاری کند تا بتواند فرآورده های نفتی مورد نیاز خود را تامین کند، زیرا هم اکنون عراق حدود 6 میلیارد دلار در سال هزینه واردات فرآورده های نفتی مصرفی خود می کند. این پالایشگاه ها در نزدیکی میدان های نفتی در بصره، نصریه و احتمالا کرکوک ساخته می شود و ایران می تواند در ساخت این پالایشگاه ها به صورت شرکت های مشترک وارد عمل شود و در تولید فرآورده های نفتی با عراق شریک شود.
برای تولید گاز و گازرسانی هم طرحی در نظر دارید؟
بله. این بخشی از پروژه هایی است که با ایران دنبال می کنیم. عراق هم اکنون گاز خود را می سوزاند و تلف می کند؛ یعنی سالانه 3 میلیارد دلار از گاز عراق در میدان های مختلف سوزانده می شود، زیرا فناوری و ساختار لازم را برای سرمایه گذاری در این بخش نداریم تا از گاز به روش های مختلف استفاده کنیم؛ به همین دلیل به کمک زیادی در این بخش نیازمندیم و این موضوع میان وزارت نفت ایران و عراق مورد بحث است و ایران می تواند با تشکیل شرکت های مشترک در این زمینه کار کند و تجربه های خود را نشان دهد. لازم است بگویم این پروژه ها بسیار برای عراق مهم است و یک چارچوب کاری بزرگ هستند که دولت عراق و شرکت های خارجی باید در آن سرمایه گذاری کنند.
مذاکرات در باره میدان های نفتی مشترک ایران و عراق به نتیجه ای رسیده است؟
هم اکنون مرز میدان های مشترک دو کشور بر اساس مرز جغرافیایی و خطی است که در نقشه ها رسم شده و هنوز سهم هر کشور از میدان های مشترک مشخص نشده است؛ به همین دلیل مذاکرات ادامه دارد تا ابتدا دو کشور مطالعات مختلف زمین شناسی را برای مشخص کردن سهم هر کشور از میدان های مشترک انجام دهند.
باید گفت پس از انجام مطالعات، بهترین راه برای توسعه این میدان ها تشکیل شرکت های مشترک میان ایران و عراق برای تولید نفت و گاز از آنها است.
یعنی پیش از این و در زمان رژیم گذشته عراق هیچ کاری برای شناسایی مشخصات میدان های نفتی مشترک نشده است؟
نه. بعد از جنگ ایران و عراق بیشتر فعالیت ها و سرمایه گذاری ها در عراق متوقف شد و هیچ ارتباطی میان دو کشور نبود، اما اکنون وضعیت متفاوت است و ما دو کشور دوست و همسایه هستیم که باید شرکت های مشترک تشکیل دهیم و در آینده با هم فعالیت های مشترک داشته باشیم، ضمن این که نیاز داریم تا برای منافع مشترک خود سرمایه گذاری مشترک داشته باشیم.
آیا عراق درباره میدان مشترک آزادگان و توسعه آن توجه ویژه ای دارد؟
من در وزارت امور خارجه هستم و در تیم مذاکره کننده وزارت نفت عراق در این باره حضور ندارم؛ به همین دلیل از نام و اطلاعات جزئی میدان های مشترک اطلاعی ندارم، اما می دانم که مذاکراتی در این باره انجام شده و وزارت نفت ما به دنبال به نتیجه رسیدن این مذاکرات است.
اما در ایران وزارت امور خارجه نیز در برخی مذاکرات برون مرزی پروژه های نفتی حضور دارد. آیا در عراق این گونه نیست؟
مذاکرات ما در این زمینه با حضور نمایندگان وزارت نفت پیش می رود و پس از به دست آمدن نتیجه و توافق نهایی، وزارت امور خارجه هم وارد قضیه می شود و بعد مسئله به پارلمان می رود، اما وزارت امور خارجه در مذاکرات فنی مشارکت ندارد.
بعضی ها معتقدند آمریکایی ها بر صنعت نفت عراق مسلط شده اند و قانون جدید نفت عراق نیز همسو با منافع آمریکا است. این مسئله را چگونه ارزیابی می کنید؟
این مسئله، یک اظهار نظر رسانه ای است نه واقعیت. نخست آن که دولت آمریکا در صنعت و تجارت نفت حضور ندارد و بیشتر شرکت های نفتی شرکت های بین المللی هستند. دوم آن که عراق آزاد است با هر کشور و شرکتی قرارداد ببندد. ما با همه مذاکره می کنیم و در نهایت بهترین پیشنهاد را انتخاب می کنیم آن هم برای عراق نه برای آمریکا و امیدوارم در پایان نفت عراق به وسیله عراقی ها تولید شود که بهترین راه برای ما است.
آمارهایی که در باره ناپدید شدن بخشی از نفت عراق اعلام می شود، درست است؟
رسانه ها تنها بخشی از واقعیت را بازتاب می دهند نه همه آن را؛ البته سرقت نفت در عراق وجود دارد و نمی توان آن را انکار کرد، اما میزان آن خیلی کم است، زیرا نمی توانند آن را صادر و از کشور خارج کنند و وسیله و راه این کار را ندارند.
فکر می کنید چه زمانی تولید نفت عراق افزایش یابد؟
پرسش دشواری است. اکنون با ظرفیت 2 و در نهایت 2 میلیون و 500 هزار بشکه در روز تولید می کنیم که 500 هزار بشکه از آن برای پالایش و مصارف داخلی استفاده و بقیه یعنی 6/1 تا 7/1 میلیون بشکه در روز صادر می شود که سعی داریم به تدریج این میزان را افزایش دهیم؛ البته ما بدون سرمایه گذاری خارجی نمی توانیم این کار را انجام دهیم و به فناوری و پول کافی نیاز داریم.
قانون نفت عراق به روی همه کشورها باز و کسی را محدود نکرده است و تفاوتی میان کشور ژاپن که ابراز علاقه مندی زیادی کرده با شرکت هایی مانند شل، اکسون و شرکت های آمریکایی قائل نیست. شرکت های بزرگ نفتی، دیگر به کشورها وابسته نیستند و شرکت های خصوصی بزرگی هستند که مجموعه ای از همکاران بین المللی دارند. ما نیز به دنبال انتخاب بهترین گزینه ها برای انجام پروژه های خود هستیم.
فکر می کنید قانون جدید نفت عراق جذابیت لازم را برای جذب سرمایه های خارجی دارد؟
باید بگویم پیش زمینه ای از عراق وجود دارد که وابسته به رژیم صدام است. صدام شعار می داد که نفت عراقی به نفع نفت عربی است و این مسئله از نظر روانی مشکلی برای جذب شرکت های خارجی است، اما مردم عراق دریافته اند که برای توسعه صنعت نفت کشور به حضور شرکت های خارجی نیاز است.
به تازگی قرارداد جدیدی در صنعت نفت خود بسته اید؟
هنوز نه. فقط قراردادهای کوچکی در شمال عراق و کردستان برای فعالیت های اکتشافی با دانمارک امضا شده است؛ البته به خاطر داشته باشید که ما در زمان صدام با 10 شرکت روسی و فرانسوی قرارداد داشتیم البته با شرکت های روسی و با شرکت توتال هم پیش از این کار می کردیم.
گفتوگو از فهیمه مزینانی