زمانی که کاندولیزا رایس ادعا کرد واشنگتن برای فشار بر ایران از ابزار تحریم بنزین استفاده نمی کند، مهر 85 بود. رایس دلیل به اصطلاح مهروزانه ای هم برای این کار مطرح کرد و مدعی شد با این طرح به مردم ایران فشار وارد می شود. اما اوباما پیش از این که مرد سیاه اولِ کاخ سفید شود، باز هم از سیاست هویج و چماق گفت و همزمان با آن که از مذاکره با ایران می گفت، با گوشه چشم اشاره ای به تحریم بنزین ایران می کرد. تا آن که مدتی قبل طرحی در کنگره آمریکا مطرح شد که بر اساس طرح آن تامین کنندگان، واسطه ها، شرکت های بیمه و تانکرهای حامل بنزین به ایران با تحریمهای آمریکا رو به رو می شوند. این جدیدترین خبر از تهدیدهای تحریم بنزین ایران است. این طرح همچنین تحریم ها را علیه شرکتهایی که هر گونه کالا، خدمات یا فناوری را برای ساخت پالایشگاه در ایران فراهم میکنند، گسترش می دهد.
پاشنه آشیل قابل درمان
البته ایران هم به درستی به وجود این پاشنه آشیل خود پی برده و وقتی که سال 85 میزان مصرف روزانه بنزین به 73.6 میلیون لیتر رسید، زنگ خطر برایش به صدا در آمد؛ زیرا از طرفی با مشکلات افزایش جمعیت از سه دهه قبل مواجه شده است و از طرف دیگر افزایش جمعیت خودروها و صنایع را نتوانست به درستی مدیریت کند. شوکی لازم بود و سدی لازم تر بر این سیلاب مصرف بی رویه بنزین تا مگر برچسب دومین وارد کننده بنزین دنیا از سینه ایران پاک شود. اهمیت استراتژیک بنزین به حدی است که حتی در مذاکرات و نوع روابط کشورمان با دیگران نقش اساسی دارد و کمبود آن می تواند تبعات جبران ناپذیری وارد کند. پس باید جوری جلوی این ضعف گرفته می شد.
بیایید از این که ایران تولید کننده 6 درصد از نفت خام دنیاست و دومین بازار بزرگ بنزین جهان محسوب می شود بگذریم و نگوییم که کشورهای دنیا به این راحتی ها نمی توانند این بازار را تحریم کرده و نادیده بگیرند. به جای آن باید به فکر بر طرف کردن این وابستگی بود. به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، کاهش مصرف و افزایش تولید، راه های اصلی مقابله با تحریم های احتمالی صادرات بنزین اند. افزایش تولید در کوتاه مدت تقریبا ناممکن است؛ مگر این که در یک وضعیت بحرانی ایران بخواهد با صرف هزینه بالا و از طریق فرمولی خاص، کمبود بنزین را جبران کند؛ یعنی همان طرحی که وزیر نفت بعد از مطرح شدن تحریم ها از آن خبر داد و گفت می توانیم در عرض 48 ساعت بنزین مورد نیاز کشور را تامین کنیم.
خودکفایی بهتر است
ولی در وضعیت عادی بهتر است که با برنامه ای میان مدت به فکر خودکفایی بنزین باشیم. این همان طرح خودکفایی بنزین تا سال 91 است که مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی ایران از آن خبر داده. به گفته مهندس سید نورالدین شهنازی زاده، پروژه های بنزین سازی در پالایشگاه های آبادان، اصفهان، تبریز، تهران، بندرعباس در حال انجام است و با اتمام آن در سال های 89 و 90 سیزده میلیون لیتر به ظرفیت تولید بنزین افزوده می شود.
از طرف دیگر، در پنج پالایشگاه اصفهان، لاوان، تهران، آبادان و اراک نیز طرح بهینه سازی پالایشگاه با هدف افزایش تولید فرآورده های سبک بیشتر و رسیدن به استاندارد های جهانی در زمینه فرآورده های تولیدی، انجام می شود که با اجرای این پروژه ها 26 میلیون لیتر بنزین کشور افزوده می شود. این 26 میلیون همان 26 میلیونی لیتر بنزینی است است که هم اکنون ما وارد می کنیم. البته باید این نکته را نیز در نظر داشته باشیم که اگر نسبت به اصلاح الگوی مصرف این ماده سوختی غفلت شود و سرعت افزایش خودروها به همین منوال باشد، حتما تا سال 91 به میزانی بیش از 26 میلیون لیتر بنزین اضافی نیازمند خواهیم بود و باز هم باید حسرت خودکفایی را بخوریم. البته نباید فراموش کرد که اجرای این طرح ها بیش از ۱۴ میلیارد دلار هزینه دارد که در صورت تامین آن باید مشکل دست یافتن به تکنولوژی های روز در شرایط تحریم نیز برطرف شود.
برای این که در میانه سیاست تهدید و تطمیع، چماق (بخوانید تحریم بنزین!) را ناکار کنیم، باید به توانایی های داخلی ایمان بیاوریم و این ضعف را در میان مدت بر طرف کنیم. کار سختی در پیش است. می دانیم که تحریم، تهدیدی بیش نیست، اما تا خودمان نخواهیم و در نوع مصرف و تولید داخلی تجدید نظر نکنیم نمی توانیم. تحریم چیز خوبی نیست، اما اگر درست مدیریتش کنیم می تواند سبب خیر شود، اگر خودمان بخواهیم!