به نوشته هفته نامه «انرژی کامپس»، بورس کالای دبی (DME)، تلاش کرده است تا به عرصه ای برای فعالیت پالایشگران، معامله گران، بانک های سرمایه گذاری، سفته بازان و شرکت های ملی نفت تبدیل شود.
از زمان آغاز به عرضه شاخص نفت خام عمان پایه بورس کالای دبی در ماه ژوئن 2007، اعتماد به این شاخص افزایش یافته است، اما هنوز برای تبدیل آن به معیاری برای معامله حجم زیاد نفت ترش که از خلیج فارس به آسیا ارسال می شود، کشش کافی وجود ندارد.
در حال حاضر نیز به دلیل نگرانی درباره مسئله هایی همچون کمبود نقدینگی، بی ثباتی بازار و جایگاه برتر شل در شاخص نفت خام عمان، تردیدهایی برای استفاده از آن وجود دارد.
از یک طرف، دور باطلی وجود دارد که جلوی پیشرفت بورس کالای دبی را می گیرد. این بورس برای جلب حمایت تولیدکنندگان نفت، به نقدینگی نیاز دارد، اما تنها با حمایت تولید کنندگان می تواند نقدینگی مورد نیاز را به دست آورد.
به همین دلیل، بورس کالای دبی تلاش زیادی کرده تا با آرامکو عربستان به توافق برسد که برای قیمت گذاری نفت خام صادراتی به آسیا، از شاخص نفت خام عمان استفاده کند. به گفته تام لیور مدیر عامل بورس کالای دبی، تا کنون گفتگوها با آرامکو "سازنده" بوده است.
آرامکو به دنبال جایگزینی برای مؤسسه قیمت گذاری پلاتس است. اکنون برآوردهای مؤسسه پلاتس در دبی و عمان برای قیمت گذاری فروش مدت دار نفت خام مورد استفاده قرار دارند؛ اما بعید به نظر می رسد که قیمت گذاری این مؤسسه بتواند در نهایت بر شاخص عمان پیروز شود.
به گفته یکی از فعالان صنعت نفت، عربستان به دقت بورس کالای دبی را زیر نظر دارد، اما فکر می کند این بازار هنوز نقدینگی لازم را ندارد و ترکیب گروه های فعال در این بورس نیز سبب تردید بیشتر عربستان شده است.
این بورس 50 عضو (شامل بانک ها، معامله گران و سفته بازان) دارد که هر روز در آن به داد و ستد می پردازند. از ابتدای سال 2010، میانگین حجم معامله نفت خام عمان به 3 میلیون بشکه در روز رسیده که این مقدار در سال 2008 حدود 2 میلیون و 190 هزار بشکه و در سال 2008 حدود یک میلیون و 300 هزار بشکه بوده است.
با این حال حتی رقم کنونی نیز با هدف بورس کالای دبی یعنی رسیدن به 10 میلیون بشکه در روز فاصله زیادی دارد. به گفته معامله گران، بورس کالای دبی نسبت به مؤسسه پلاتس، از حجم بیشتر و شفافیت بهتری برخوردار است.
آرامکو عربستان از اواسط سال 2008 میلادی درباره قیمت گذاری بر پایه شاخص نفت خام عمان بحث هایی با خریداران آسیایی خود مطرح کرد و تقریبا یک سال بعد، مذاکرات برای کنار گذاشتن معیار آمریکایی و بی ثبات وست تگزاس اینترمدییت آغاز شد.
وقتی عربستان در ماه اکتبر سال 2009 میلادی شاخص نفت خام ترش آرگس را جایگزین وست تگزاس اینترمدیت کرد، بعضی از فعالان بازار این طور برداشت کردند که کشور عربستان که سیاست های محافظه کارانه ای در مسائل اقتصادی دارد، قصد دارد بیشتر بر بازار کشورهای شرقی متمرکز شود.
پالایشگران و معامله گران شرقی دید مثبتی به بورس کالای دبی دارند، اما معتقدند سالها طول می کشد تا نفت خام عمان تبدیل به یک شاخص اصلی شود. یک پالایشگر ژاپنی می گوید: ما نسبت به بورس کالای دبی بدبین نیستیم و در نشست هایی که با آرامکو داریم، درباره این شاخص مذاکره می کنیم.
دیگر گزینه های مطرح در این مذاکرات، اورالز روسیه و حتی نفت ترش آرگوس هستند، اما شاخص نفت خام عمان همچنان موضوع اصلی بحث است.
یکی از دلایل دیگری که سبب تردید عربستان و دیگر تولید کنندگان برای استفاده از بورس دبی شده است، جایگاه برتر شرکت شل در زمینه تولید فیزیکی نفت خام عمان است.
این شرکت بزرگ انگلیسی-هلندی با 34 درصد سهم، بزرگترین سهام دار خصوصی در شرکت توسعه نفتی عمان است که بیشترین مقدار شاخص نفت خام عمان را تولید می کند.
با وجود نگرانی بعضی از منابع بازار از سهم زیاد شل، دیگر فعالان بازار می گویند که چندان درباره این مسئله نگران نیستند. یکی از معامله گران باسابقه سنگاپوری می گوید: چگونگی اداره فعالیت ها در این بورس برای من اهمیت بیشتری دارد. وقتی یک بازیگر اصلی در بورس وجود دارد، باید ببینیم برای جلوگیری از تمرکز بیش از حد، فعالیت ها چگونه مدیریت می شود.
لیور معتقد است درباره جایگاه شل بیش از حد اغراق می شود. این عقیده که شل نقش اصلی را دارد، سوء تفاهم است.
با افزایش نقدینگی این شاخص، تمایل مصرف کنندگان نهایی آسیایی برای استفاده از آن بیشتر شده است. البته این مصرف کنندگان تحولات این شاخص را زیر نظر دارند؛ اما هنوز به استفاده از آن برای معامله در بازار، تمایل زیادی نشان نداده اند.
منابع بازار معتقدند اگر دیگران (به جز دولت های دوبی و عمان) نیز از شاخص نفت خام عمان استفاده کنند، پالایشگران نیز به استفاده از آن تمایل پیدا می کنند. در حال حاضر، این شاخص برای قیمت گذاری 6 درصد (900 هزار بشکه) از کل صادارات روزانه نفت خام خلیج فارس به کشورهای شرقی، استفاده می شود.
ویور می گوید: ما با مصرف کنندگان نهایی در کره، ژاپن و تایوان و همچنین با معامله گران چینی مذاکره کرده ایم، اما آنها انگیزه ای برای پیش دستی در این زمینه ندارند و منتظر هستند که ابتدا تولیدکنندگان از شاخص عمان استفاده کنند.
تصمیم عربستان برای استفاده از شاخص عمان باعث می شود این شاخص به معیار معامله حدود 14 میلیون بشکه در روز از صادرات نفت خام خلیج فارس به آسیا تبدیل شود. بیش از 55 درصد نفت خام صادراتی عربستان به آسیا فرستاده می شود.
تصمیم آرامکو برای استفاده از شاخص نفت خام عمان، نقدینگی مورد نیاز بورس کالای دبی را نیز فراهم می کند و باعث می شود فعالیت این بورس گسترده تر شده و از چند معامله گر، تولید کننده و پالایشگر محدود که از این بورس فقط برای داد و ستد کالای فیزیکی استفاده می کنند، فراتر رود.
منابع معاملاتی معتقدند توانایی استفاده از محموله های فیزیکی سبب شده است این شاخص تاکنون دوام بیاورد. مدیر عامل بورس کالای دبی می گوید: بعد از سه سال، ما همچنان به کار خود ادامه می دهیم و اگر قرار بود این شاخص از بین برود، در همان سه ماه اول آغاز کار خود از بین می رفت.
انتظار می رود این شاخص در آینده نزدیک با آغاز مبادله های پایاپای عمان و قراردادهای اختیاری، از نقدینگی بیشتری برخوردار شود. معامله گران معتقدند که احتمال موفقیت این قراردادها زیاد است.