پایگاه اینترنتی روزنامه گلف نیوز بحرین و به قلم سعدالله الفتحی، مدیر پیشین بخش مطالعات انرژی دبیرخانه اوپک گزارش داد: نمایندگان پنج کشور در حال توسعه ایران، عراق، کویت، عربستان سعودی و ونزوئلا نیم قرن پیش در 14 سپتامبر سال 1960 میلادی گردهم آمدند و پس از چند دور دیدار و گفت و گو، آغاز به کار رسمی سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) را اعلام کردند.
اعضای اوپک قرار است امسال با برگزاری مراسم های خاص در سر تا سر پنج قاره جهان، پنجاهمین سالگرد طلایی تاسیس این سازمان را جشن بگیرند.
تاسیس و اعلام آغاز به کار رسمی اوپک در آن زمان مورد توجه جهانیان قرار گرفت و تنها تعداد کمی از شرکت های نفتی بین المللی که تصور می کردند که این سازمان به زودی از هم پاشیده می شود و تسلط آنها بر بازارهای جهانی نفت خام همچنان ادامه می یابد، نسبت به این موضوع بی توجه بودند.
آن دسته از شرکت های بین المللی که چنین تصورهای غلطی را در ذهن خود می پنداشتند، دو بار پیش از شکل گیری اوپک به طور یک جانبه و بدون هیچ گونه توجهی نسبت به سود و منافع کشورهای تولید کننده قیمت های های جهانی نفت خام را کاهش دادند و در پاسخ به این اقدام، کارهای تاسیس اوپک بیش از پیش شتاب گرفت.
اهداف تاسیس اوپک که بارها به روشنی بر آنها تاکید شده است، شامل هماهنگ کردن و متحد کردن سیاست های کشورهای عضو اوپک، برقراری ثبات در بازارهای جهانی نفت خام به منظور عرضه بهینه، اقتصادی و منظم به مصرف کنندگان، تضمین درآمد یکنواخت تولیدکنندگان و سرمایه گذاری در بخش های افزایش ظرفیت تولید است.
پس از گذشت نزدیک به پنجاه سال از تاسیس اوپک، این اهداف همچنان پابرجاست و شکست ها و موفقیت های این سازمان در طول این سال ها به روشنی موجود است.
اوپک در مسیر فعالیت های پنجاه ساله خود پستی و بلندی های بسیاری از جمله تحولات بازارهای جهانی نفت خام و دشمنی های کشورهای صنعتی پیشرفته را پشت سر گذاشته است.
اوپک در طول سال های دهه 1960 میلادی همواره به دنبال تحکیم وحدت میان اعضای این سازمان بود، همچنین بدون وجود افزایش قابل توجهی در قیمت نفت و درآمدهای نفتی بر اجرای اهداف خود کوشید.
شرکت های نفتی بین المللی پس از شکل گیری اوپک هرگز نتوانستند قیمت های جهانی نفت خام را کاهش دهند و اوپک توانست حق مسلم خود یعنی کنترل دائم ذخایر انرژی خود را به دست آورد.
اما این موفقیت اوپک، واکنش کشورهای صنعتی پیشرفته را در پی داشت؛ به طوری که این کشورها در سال 1974 به منظور کاهش نفوذ اوپک در بازار نفت و جلوگیری از یکسویه بودن سیاست های به سوی نفت و نفت اوپک، تصمیم به تاسیس آژانس بین المللی انرژی (آی.یی.ای) گرفتند.
اوپک در دهه 1970 میلادی قادر به کنترل افزایش بهای نفت نبود، اما پس از آن موفق شد قیمت ها را برای مدتی طولانی تثبیت کند و اجازه داد تا تولید نفت از سوی پروژه های نفتی با هزینه بالا در کشورهای غیر عضو اوپک افزایش یابد، به طوری که بهای نفت در سال 1986 به شدت افت کرد و کنترل قیمت نفت در بازارهای جهانی از دست اوپک خارج شد.
اوپک برای تثبیت بهای نفت در بازارهای جهان از کشورهای غیر عضو این سازمان در خواست کمک کرد، اما این کمک ها مدت زیادی طول نکشید.
از آن پس تاکنون، اوپک برای به دست گرفتن کنترل بازارهای جهانی نفت خام، نظام سهمیه بندی تولید اعضای این سازمان را در دستور کار خود قرار داد، اما حتی این سازکار ساده نیز به دلیل پایبند نبودن اعضا به سهمیه ها، چندان ثمر بخش نبود و بار دیگر در سال 1998 بهای نفت به شدت افت کرد.
کل تولید نفت اعضای اوپک در سال 1979 به 31 میلیون بشکه در روز نزدیک شد و پیش بینی می شود این رقم هم اکنون به همراه مایعات گازی به 35 میلیون بشکه در روز رسیده باشد.
بهای نفت در بین سال های 2003 تا 2008 به حدود 150 دلار برای هر بشکه نیز نزدیک شد، که دلیل عمده آن افزایش تقاضا در بازارهای آسیایی بود، اما در پی رکود شدید اقتصادی جهان، بهای این ماده ناگهان به شدت افت کرد و به سطوح پایین 35 دلار برای هر بشکه رسید.
قیمت های جهانی نفت خام هم اکنون در سطوح 70 تا 80 دلار برای هر بشکه معامله می شود که این سطوح قیمتی برای اعضای اوپک رضایت بخش است.
اوپک در طول 10 سال گذشته همکاری تنگاتنگی را با کشورهای غیرعضو اوپک، مصرف کنندگان از جمله اتحادیه اروپا و چین و آژانس بین المللی انرژی داشته و سرانجام توانسته است به مدد این همکاری ها ثبات نسبی در بازارهای جهانی نفت خام برقرار کند.