اوپک دو نوع نشست برگزار می کند. نخست نشست های برنامه ریزی شده که معمولا سالی دو بار برگزار می شود و نشست "عادی" نام دارد و دوم نشست های "فوق العاده" که این نیز می تواند از قبل پیش بینی شده باشد و یا بسته به وضعیت بازار نفت به درخواست اعضا و بدون برنامه ریزی قبلی انجام شود. اما بیراهه نخواهد بود اگر نشست 163 اوپک را نشستی "فوق العاده عادی" بنامیم.

حدود 20 روز پیش جان ون شیک و دیوید نپ در مقاله ای در هفته نامه "انرژی کامپاس" نوشتند که نشست 163 اوپک قرار است روز جمعه برگزار شود و پیش بینی کردند از آنجا که روز جمعه در اکثر کشورهای عضو اوپک تعطیل است نشست 163 اوپک کوتاه  خواهد بود. (1)

چنین برداشتی به میزان زیادی بازتاب دهنده واقعیات بازار نفت است.  وزرای نفت کشورهای عضو اوپک در شرایطی در وین گردهم می آیند که روندهای حاکم بر عرضه و تقاضای نفت اگر چه قیمت ها را به سوی کاهش سوق داده است اما قیمت ها به جز موارد استثنایی به کمتر از 100 دلار هر بشکه کاهش نیافته است.

 آن دسته از چالش هایی که اوپک در آستانه نشست روز جمعه با آن ها رو به روست نه جدیدند و نه جدی؛ خواه این چالش ها در طرف تقاضا باشند مانند بحران حوزه یورو و تاثیر آن بر تقاضای نفت و یا در طرف عرضه باشند مانند آنچه که در آمریکا "انقلاب تکنولوژیک" نام گرفته و به افزایش تولید نفت و گاز در این کشور انجامیده است.

عامل موثر دیگر، تولید خود اعضای اوپک است که اگر چه به نوبه خود بر قیمت های نفت تاثیر داشته است _ به طور مثال پنجشنبه هفته گذشته قیمت سبد نفتی اوپک به کمتر از 100 دلار در بشکه کاهش یافت_ اما هنوز به درستی روشن نیست که اثرات آن فرایندی خواهد بود یا گذرا.

آمار گزارش ماهانه اوپک نشان می دهد که اعضای این سازمان در ماه گذشته میلادی (آوریل) 30 میلیون و 460 هزار بشکه نفت در روز تولید کردند که در مقایسه با تولید ماه قبل از آن (مارس)،30 میلیون و 180 هزار بشکه در روز، افزایش نشان می دهد.

به این ترتیب افزایش نسبی تولید اوپک، کاهش رشد اقتصادی در اروپا و آمار نه چندان امیدوار کننده در مورد اقتصاد چین عمده ترین عواملی بوده اندکه بهای نفت را به سوی خط قرمز غیر رسمی اعضای اوپک،100 دلار، سوق داده اند. بهای نفت در آستانه نشست اوپک در مقایسه با میانگین سال گذشته، حدود 8 دلار کاهش یافته است، هر چند که تفاوت میانگین آن در سال جاری با میانگین بهای نفت در سال 2012 رقم قابل توجهی نیست. بر این اساس اوپک اگر چه ممکن است در نشست روز جمعه نگران روند قیمت ها باشد اما احتمالا مجبور خواهد بود سیاست صبر و انتظار را پیشه سازد به امید آن که در نشست پایان سال میلادی ارزیابی شفاف تری از روندها داشته باشد.

اما به جز بنیادهای بازار و قیمت ها، حتی به نظر نمی رسد وزاری نفت اوپک موضوع انتخاب دبیرکلی را در نشست 163 در دستور کار قرار دهند، زیرا دوره دبیرکلی دبیرکل کنونی تا پایان سال 2013 تمدید شده است و اعضا فرصت کافی دارند تا زمان برگزاری نشست بعدی در اواخر سال 2013 در این باره رایزنی و احتمالا به اجماع برسند.

نکته ای که در مورد دبیرکلی مطرح است این که گویا معضل انتخاب دبیرکل بیشتر به اختلاف نظر بر سر صلاحیت های نامزدهای معرفی شده بر می گردد. اگرچه این خود بخشی از واقعیت را توضیح می دهد اما این معضل به میزان زیادی از جنگ سردی ناشی می شود که میان ایران و عربستان در منطقه در جریان است. اگر بپذیریم که ایران و عربستان در همه مسائل منطقه ای از سوریه گرفته تا عراق و بحرین و دیگر تحولات منطقه نگاه متفاوتی دارند، چگونه می توان انتظار داشت در مورد دبیرکلی اوپک که خود قلمروی برای نفوذ بیشتر به شمار می آید، به تفاهم برسند؟

اما چالش هایی که بازار نفت با آن رو به رو است، می تواند تا نشست بعدی اوپک در آخرین ماه های سال 2013 به مرحله بلوغ و تعیین کننده ای برسد به نحوی که اوپک را در معرض اخذ تصمیم های جدی قرار دهد. یکی از این چالش ها انقلاب تکنولوژیکی است که در آمریکا آغاز شده و به عقیده برخی کارشناسان بر آینده تقاضا از اوپک و به حاشیه راندن آن اثر گذار خواهد بود؛ انقلابی که از نظر طرفداران محیط زیست در آمریکا به دلیل تاثیر شگرف آن بر افزایش تولید سوخت های فسیلی و تشدید آلودگی های زیست محیطی در سیاست انرژی آمریکا نوعی بازگشت به عقب ارزیابی می شود.

سمت و سوی اقتصاد چین و تقاضای نفت این کشور از موضوع های مهم دیگری است که انتظار می رود تا زمان نشست بعدی شفاف تر شود. اما گذشته از این عوامل بیرونی عوامل درون سازمانی در اوپک مانند تولید فزاینده عراق و عرضه ده میلیونی نفت عربستان به بازار از یک سو و نزدیک شدن به پایان دوره دبیرکلی دیگر موضوعاتی هستند که اوپک می تواند تصمیم گیری در باره آن ها را تا نشست بعدی به تعویق اندازد.

بی ثباتی در خاورمیانه و آفریقا، به عنوان یک عامل ژئوپلتیک چالش دیگری است که اوپک نمی تواند سمت و سوی تحولات آن را نادیده بگیرد. کم نیستند کشورهای تولید کننده نفت خاورمیانه و آفریقا که به نحوی با بی ثباتی رو به رویند. سوریه، یمن، سودان و سودان جنوبی در خارج از اوپک و عراق، نیجریه و حتی لیبی در اوپک کشورهایی هستند که صنعت نفت آنان با چالش بی ثباتی رو به رو است و در این میان تحریم ایران و پی آمدهای گفت و گوهای ایران و غرب بر سر برنامه هسته ای و تاثیر آن بر بازار نفت نیز اهمیت خاص خود را دارد.

هر یک از این چالش ها آن اندازه فوری نیستند که اوپک روز جمعه آن ها را به طور جدی در دستور کار قرار دهد، هرچند که نشست 164 اوپک در پایان سال جاری میلادی موضوع های بسیاری برای بررسی خواهد داشت.

1-John van Schaik and David Knapp "Prices Do Nothing, Ministers Do Nothing “, Energy Compass ,Vol. XXIV, No.19, May 10, 2013

حشمت الله رضوی