دوشنبه ۱۹ آذر ۱۳۹۷

PetroEnergy Information Network

چهارشنبه / ۱۴ آذر ۱۳۹۷ / ۱۵:۱۱
سرویس : نفت
کد خبر : ۲۸۶۰۳۴
گزارشگر : ۶۹۱

زنگ هشدار افول اوپک

اعلام خروج قطر از سازمان کشورهای صادر کننده نفت (اوپک) بحث‎ها و تحلیل‎های زیادی را در محافل سیاسی و اقتصادی بین‎المللی پیرامون دلایل و پیامدهای این خروج برانگیخت.

برخی از تحلیل‎ها، این خروج را بنابر ملاحظات سیاسی دولت قطر ارزیابی می‎کنند. این تحلیل‎ها که خود مبنایی عمدتا سیاسی دارند بر دو قسم است.

گروه اول معتقدند دولت قطر با هدف خارج شدن از دایره قدرت و تاثیرگذاری عربستان سعودی که از مدت‎ها قبل با آن دچار مشکل شده است، قصد خروج از اوپک را گرفته است. با این خروج عربستان سعودی یکی از متحدان سنتی خود را از دست خواهد داد و وزنه سیاسی آن در اوپک کاهش پیدا می‎کند. دسته دوم تحلیل‎های سیاسی بر این مبناست که خروج قطر از اوپک در نتیجه انزوای این کشور در بین کشورهای عربی منطقه است و این به معنای عقب‎نشینی بیشتر قطر در مقابل عربستان و امارات متحده است. 

نگارنده با تاکید بر این‎که در تصمیم به خروج قطر از اوپک مجموعه‎ای از عوامل مختلف اعم از سیاسی دخالت دارد، بر این اعتقاد است که این تصمیم فراتر از مسائل و عوامل سیاسی است. تجربه رفتاری قطر در سال‎های اخیر نشان می‎دهد دولت این کشور در اتخاذ سیاست‎های بزرگ و تاثیرگذار در سطوح منطقه‎ای و بین‎المللی بر خلاف دیگر کشورهای منطقه هوشمندانه و با لحاظ شرایط آینده، اقدام می‎کند.

از این لحاظ تصمیم خروج از اوپک با وجود عضویتی بیش از 55 سال در اوپک و  قرار داشتن در مصادر بالای مدیریت این سازمان را باید اقدامی برنامه‎ریزی‌ شده و هدفمند در راستای شرایط و الزام‎های بین‎المللی به خصوص بازار جهانی انرژی و جایگاه موثر این کشور در این بازار جست‌وجو کرد. چنین به نظر می‎رسد که قطری‎ها دیگر آینده‎ای روشن و تاثیرگذار برای اوپک قائل نیستند و معتقدند اوپک از مسیر اصلی خود تحت تاثیر بروز برخی تغییرات در ساختار تولید و تجارت جهانی نفت از یک سو و  شکل‎گیری تدریجی برخی ترتیبات سیاسی در مدیریت تولید و تجارت جهانی نفت، خارج شده و  در شرایط انزوا و حاشیه‎ای قرار گرفته است.

بر این مبنا ورود متغیرهایی مانند ایجاد تنوع در جغرافیای توزیع منابع نفت، کاهش انحصار منابع نفت متعارف در بازار جهانی انرژی با فعال شدن صنعت نفت غیرمتعارف و رویش و تکامل انرژی‎های تجدیدپذیر و همچنین فرایند جهانی‎شدن تجارت آزاد، اوپک را به لحاظ ساختاری دچار چالش کرده است. اما آنچه بیش از همه عوامل، برای اوپک دردسرساز شده است، تلاش هدفمند سیاسی برای منفعل ساختن اوپک است که در سال‎های اخیر از سوی برخی قدرت‎ها که الزاما دارای اهداف سیاسی مشترک نیز نیستند، دنبال می‎شود.

این تلاش امروزه مبتنی بر سه ضلع روسیه، آمریکا و کشوری از درون اوپک یعنی عربستان سعودی است که ظاهرا به توافق نانوشته‎ای هم برای این منظور منجر شده است. روسیه به عنوان دومین کشور تولیدکننده نفت جهان،  در قالب نقشه راهبردی احیای روسیه بزرگ پوتین به دنبال ایفای نقش برتری در بازار جهانی نفت است. کرملین این هدف را در نزدیکی با اوپک در ابتدا و سپس به حاشیه راندن یا حذف اوپک از طریق جایگزینی آن با سازمانی جدید با محوریت روسیه دنبال می‎کند. آغاز همکاری‎های کم‎سابقه روسیه با اوپک از سال 2016 در قالب توافق کاهش تولید نفت و حضور مستمر روسیه در نشست‎های فصلی اوپک در شکل مذاکرات کشورهای اوپک و غیراوپک در این راستا، قابل تحلیل است. 

در دیگر سو دولت آمریکا به رهبری ترامپ، سیاست تضعیف اوپک و منفعل ساختن آن را همسو با سیاست‎های بلندمدت نفتی آمریکا دنبال می‎کند. این سیاست به طور مشخص از طریق اعمال نفوذ در این سازمان و تحت فشار قرار دادن اعضای آن برای پیروی‎کردن از سیاست‎های دولت آمریکا در معادلات بازار جهانی نفت پیگیری می‌شود که این روزها آثار و نشانه‎های آن در حال نمایان شدن است. 

ضلع سوم، عربستان سعودی است که به صورت اعلام نشده، سیاست تضعیف و حتی شاید حذف اوپک را دنبال می‎کند. حاکمان جدید عربستان به نظر می‎رسد نقشه سیاسی و اقتصادی آینده این کشور را دیگر نمی‎خواهند بر ترتیبات سنتی مانند اوپک استوار کنند. از سوی دیگر بروز برخی شرایط و تنگناهای سیاسی، دولت عربستان را مجبور به اعطای امتیازاتی در حوزه نفت و اوپک به دو ضلع ذی‌نفع دیگر این مثلث یعنی امریکا و روسیه کرده است. این سیاست عربستان طبیعتا بر خلاف منافع اوپک و اعضای آن است که امروزه آثار آن در کاهش شدید قیمت نفت دیده می‌شود.

به نظر می‎رسد قطر با پیش‎بینی تحولات آینده اوپک و در اقدامی هوشمندانه و پیش‎دستانه و قبل از این‎که مجبور به واکنش به شرایطی که بانی آن کشوری مانند عربستان باشد، تصمیم به خروج از اوپک گرفته است. عصبانی‎ترین کشور از اقدام قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی خواهند بود که به گونه‎ای در انفعال قرار می‎گیرند.

طبیعتا از این پس قطری‎ها بدون توجه به محدودیت‎های اوپک اقدام به تولید نفت و بهره‎گیری از ظرفیت‎های نفتی خود در جهت توسعه صنعت گاز خواهند کرد. خروج قطر از اوپک، زنگ هشدار افول اوپک را به صدا درآورده است و این می‌تواند سرآغاز تحولات جدید در ژئوپلیتیک بازار جهانی نفت باشد.

 

علیرضا سلطانی
 کارشناس اقتصاد انرژی
منبع: روزنامه شرق


پست الکترونیک را وارد کنید
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید