سازمان بازرسی کل کشور در گزارشی از «وضعیت پیشرفت و اجرای طرحهای ذخیرهسازی گاز طبیعی در کشور» آورده است: تاکنون توجه جدی و سرمایهگذاری کافی برای ذخیرهسازی گاز طبیعی در کشور انجام نشده و طرحها و پروژههای اجرا شده نیز به دلیل مسایل مدیریتی، ضعف در برنامهریزی و انجام امور موازی با موانع و نارساییهایی روبهرو بوده است.
الف) ضرورت ذخیرهسازی گاز طبیعی
در گزارش سازمان بازرسی کل کشور درباره ضرورت ذخیرهسازی گاز طبیعی آمده است: با توجه به اینکه عمده منابع تولید گاز در کشور در مناطق جنوبی ایران متمرکز است و طول مسیر انتقال گاز از این منابع به مناطق شمالی و مبادی مصرفی و صادراتی آن، در هر خط انتقال متجاوز از 1000 (هزار) کیلومتر است، در صورتی که به هر دلیل در سیستم خطوط انتقال، نقصی بروز نماید تأمین گاز مصرفی مناطق شمالی، تهران و مبادی صادراتی کشور دچار مشکل خواهد شد.
همچنین در فصول گرم سال که میزان مصرف گاز کمتر از ایام سرد سال است، به دلیل عدم برخورداری از صنعت ذخیرهسازی گاز طبیعی، از تمام ظرفیت تولید استفاده نمیشود و بالعکس، در فصل سرما (به ویژه در روزهای سرد) که مصرف گاز افزایش چشمگیر مییابد با وجود استفاده از حداکثر ظرفیت تولید گاز، کشور با حدود 25 تا 30 درصد کمبود گاز مواجه میشود، لذا وزارت نفت میتواند با اجرای طرح ذخیرهسازی گاز طبیعی در مخازن زیرزمینی و برداشت از آن در فصل سرما یا دیگر مواقع مورد لزوم، ضمن جبران بخشی از کمبود گاز مصرفی در ایام سرد سال از وقوع مشکلات دیگر نیز جلوگیری کند.
این موضوع به صورت گسترده در کشورهای پیشرفته سالها در حال اجراست.
ب) توجیه فنی و اقتصادی طرحهای ذخیرهسازی
در سال 85، حداکثر میزان تولید گاز در کشور در هشت ماه گرم و معتدل سال به 260 میلیون مترمکعب در روز میرسید. این در حالی بود که در همان زمان تأسیسات موجود از قابلیت تولید بیش از 300 (سیصد) میلیون مترمکعب گاز برخوردار بودند و این میزان حتی در فصول سرما به سقف تولید 430 میلیون مترمکعب تولید گاز نیز قابل افزایش بود، اما چون امکان ذخیرهسازی مازاد گاز تولید شده (در فصول گرم و معتدل) وجود نداشت عملاً این قابلیتها بلااستفاده میماند. به عبارت دیگر، در هشت ماه از سال به طور متوسط از 30 (سی) درصد از ظرفیتهای بالقوه تولید و انتقال گاز کشور استفاده نمیشد بنابراین با اجرای طرحهای ذخیرهسازی گاز، میتوان مازاد تولید هشت ماه از فصول گرم و معتدل سال را در مخازن ذخیره کرد تا در شرایط بحرانی زمستان با بهرهگیری از آن، بین تولید و مصرف گاز طبیعی در کشور تعادل نسبی به وجود آورد.
ج) فعالیتهای انجام شده
در این گزارش به طرحها و اقدامات انجام شده برای ذخیرهسازی گاز طبیعی اشاره شده و آمده است: آمادهسازی مخازن گاز از برنامههای در دست اجرای شرکت ملی گاز ایران است که عملیات اجرایی آن به وسیله مدیریت ذخیرهسازی گاز که اخیراً به شرکت ذخیرهسازی گاز طبیعی تغییر نام یافته، انجام میشود. در حال حاضر این شرکت، سه طرح عمده ذخیرهسازی گاز طبیعی در کشور را به نامهای «طرح طاقدیس آبدار یورتشا در ورامین»، «طرح مخزن گاز سراجه قم» و «طرح طاقدیس آبدار تلخه» در تهران، قم و سبزوار در دست اجرا دارد. همچنین شرکت ذخیرهسازی گاز طبیعی، فعالیتهایی برای شناسایی ساختارهای مناسب جهت ذخیرهسازی گاز در میدان مخازن شوریچه در منطقه خانگیران و ایران مرکزی به مرحله اجرا گذاشته است که به دلایلی فعالیتهای آن متوقف شده است.
طرح مخازن آبدار یورتشای ورامین: اجرای این طرح در سال 1374 و با مشاوره یک شرکت آلمانی در دستور کار قرار گرفت. بر اساس برنامهریزی مقرر شد این طرح طی 2 مرحله اجرا شود اما بررسیها نشان داد که این طرح تا به حال در مجموع 55 درصد پیشرفت داشته است. همچنین در اجرای این پروژه، بین شرکت ملی نفت ایران و شرکت ملی گاز ایران تا به حال هماهنگی لازم وجود نداشته است. این امر باعث انجام امور موازی، دخالت در وظایف یکدیگر، تحمیل تصمیمات کارشناسی نشده، اتلاف وقت و وارد آمدن زیانهای اقتصادی شده است. افزایش 4 میلیون دلاری در مبلغ قرارداد توسط مشاور و به تأخیر افتادن اخذ مجوز از شورای اقتصاد و گشایش اعتبار اسنادی از پیامدهای سوء ناشی از دوگانگی مدیریت در انتقال پروژه گاز طبیعی (سال 78) از شرکت ملی گاز ایران به شرکت ملی نفت ایران و بالعکس بوده است. ضمن اینکه در شرایط جدید در اجرای این طرح، اختلاف در نتیجه مطالعات دو مشاور خارجی در خصوص تنزل ظرفیت مخزن از 650 میلیون مترمکعب در روز به 150 میلیون مترمکعب در روز، بیم خارج شدن طرح از توجیه اقتصادی را به وجود آورده است.
طرح مخزن گاز سراجه قم: این میدان یکی از مخازن مهم ذخیرهسازی میباشد که با قابلیت ذخیرهسازی 5/ 2 و قابل توسعه 5/ 3 میلیارد مترمکعب، میتواند حدود 10 الی 15 درصد میزان مصرف سالیانه را مهیا نماید و در پایداری گازرسانی کشور نقش مهمی را ایفا کند. مخزن مذکور در اختیار شرکت نفت مناطق مرکزی قراردارد و با توجه به مدیریت دوگانه قسمتهای بالادستی (شرکت نفت مناطق مرکزی) و پاییندستی (شرکت ملی گاز ایران) از مخزن مذکور جهت ذخیرهسازی گاز استفاده بهینه نمیشود. از طرف دیگر عملیات اجرایی این طرح، طبق برنامه زمانبندی شده (تا پایان خرداد 86) باید 88 درصد پیشرفت فیزیکی میکرد اما به دلایل مختلف، با تأخیر 58 درصدی فقط 30 درصد پیشرفت داشته است.
طرح طاقدیس آبدار تلخه: اجرای این طرح نیز به دلیل مخالفت سازمان حفاظت محیط زیست با اجرای بررسیهای ژئوفیزیکی تکمیلی و همچنین وضعیت منحصر به فرد پارک ملی کویر و حساسیت ویژه اکوسیستمهای موجود و همینطور به دلیل احتمال کاهش ظرفیت ذخیرهسازی، با تأخیر 2 ساله روبهروست.
طرح ذخیرهسازی گاز طبیعی در میادین شوریچه BوD خانگیران: از این مخازن در فصل گرما بهرهبرداری نمیشود و فقط در فصل سرما (چنانچه افت فشار در مخازن ایجاد نشود) میتواند 4 میلیون متر مکعب گاز در روز به شبکه تزریق کند. لیکن با ذخیرهسازی در این میادین در فصل گرما، میتوان بیش از 8 میلیون مترمکعب گاز با پایداری کامل در شبکه گاز تزریق کرد.
د) پیشنهاد
در گزارش سازمان بازرسی کل کشور، از ذخیرهسازی گاز طبیعی به عنوان پشتوانه محکم و کارآمد در اقتصاد کشور و رکن مهم وضعیت پایدار در تأمین انرژی و سوخت داخلی و صادراتی یاد شده است. (همانند اجرای پروژههای احداث پالایشگاه گاز، خطوط انتقال و گازرسانی)
در این گزارش بر لزوم ارائه آموزشهای روز به پرسنل شرکت ذخیرهسازی گاز طبیعی به دلیل جدید بودن تکنولوژی و انجام مطالعات و آمادهسازی مخزن گاز طبیعی تأکید و تصریح شده است: با توجه به سرعت رو به رشد مصرف گاز در کشور و عدم توازن بین مصرف و تولید در فصول سرد سال، تأخیر بیشتر در آمادهسازی مخازن زیرزمینی ذخیرهسازی گاز طبیعی، بحران افت فشار و قطع گاز در فصول سرد سال را تشدید خواهد نمود.
در پایان گزارش تأکید شده است: از آنجا که تأمین گاز و پاسخگویی به کمبود گاز و تبعات ناشی از آن با شرکت ملی گاز ایران میباشد لذا جهت رفع معضلات اعمال مدیریت دوگانه (شرکت ملی نفت ایران و شرکت ملی گاز ایران) در این صنعت و تسریع در اجرای طرح ذخیرهسازی، لازم است که میادین (مخازن) هیدورکربوری مناسب از سوی شرکت ملی نفت ایران در اختیار شرکت ذخیرهسازی گاز طبیعی که متولی این کار است قرار گیرد تا مطالعات لازم انجام و زمینه بهرهبرداری از آنها با حداقل هزینه و زمان انجام شود.
سازمان بازرسی کل کشور با ارسال گزارشی از نارساییها و تأخیرهای صورت گرفته در اجرای این طرحها به وزارت نفت، این وزارتخانه اعلام کرد: برای رفع مشکلاتی همچون اعمال مدیریتهای دوگانه، ارائه آموزشهای مورد نیاز برای تقویت و توسعه بنیه علمی و فنی ذخیرهسازی گاز، جبران خسارت تأخیرهای غیرموجه مشاور و انجام اقداماتی جهت شناسایی میادین مناسب ذخیرهسازی گاز و واگذاری مخازن تخلیه شده هیدورکربوری به شرکت ملی گاز ایران را پیگیری و اقدام خواهد کرد.
نظر شما