بر اساس گزارش های موجود ذخایر گازی ایران معادل 5/27 تریلیون متر مکعب (3/15درصد از منابع گاز جهان) است که بعد از روسیه (با 48 تریلیون متر مکعب گاز برابر با 48 درصد از منابع جهانی) دومین کشور از نظر منابع گازی جهان به شمار می رود. با توجه به اهمیت گاز طبیعی و آلودگی کم آن در مقایسه با نفت و فرآورده های آن، به گاز طبیعی سوخت پاک اطلاق می شود.
بر اساس گزارش آژانس بین المللی انرژی، مصرف گاز طبیعی در مقایسه با نفت در سال های آینده افزایش خواهد یافت؛ بنابراین فرصت های مناسبی برای کشورهای تولید کننده و صادرکننده گاز به منظور صادرات و بازاریابی به وجود خواهد آمد و این کشورها می توانند بازارها و مصرف کنندگان جدید خود را افزایش داده است و از این رو درفضای بین المللی تاثیر بیشتری بگذارند.
بازار گاز طبیعی برخلاف بازار نفت خام محدود است. نفت پس از استخراج و صادرات می تواند به بازار بورس راه یابد و در سطح وسیعی در جهان با قراردادهای فروش کوتاه مدت معامله شود، درحالی که سرمایه گذاری بلندمدت و ایجاد خط لوله برای گاز ضروری است و بازار آن بصورت منطقه ای و ناحیه ای است؛ بنابراین علاوه بر نفت که یک کالای راهبردی است، گاز نیز کالایی راهبردی به شمار می آید. در گذشته، نفت در جنگ ها استفاده می شد، اما امروزه جنگ ها به خاطر نفت آغاز می شوند.
به دلیل اهمیت فراوان این کالای راهبردی، موضوع صادرات گاز می تواند برای کشورهای دارنده آن از جمله ایران مورد توجه قرار گیرد.

صادرات گاز ایران به ارمنستان

موضوع صادرات گاز ایران به ارمنستان و خط لوله گاز آن از سال 93-1992 مورد توجه قرار گرفت. طول خط لوله گاز حدود 141 کیلومتر و هزینه کل این پروژه حدود 120تا 150 میلیون دلار تخمین زده شده است.
خط لوله از شهر مرجی(megri) در جنوب ارمنستان عبور خواهد کرد و مجموعه ای از شرکت ها مانند شرکت گازپروم روسیه، فرانچ فرانسه، وزارت انرژی ارمنستان و شرکت ملی گاز ایران برای کار در این پروژه حضور خواهند داشت.

این خط لوله پس از تکمیل، حدود یک میلیون متر مکعب گاز را در سال به ارمنستان عرضه خواهد کرد. این خط لوله همچنین می تواند راه انتقال احتمالی گاز ایران به گرجستان و احتمالا به اروپا را هموار کند .
ایران از لحاظ منابع گازی دومین کشور جهان است در حالی که وارد کننده خالص گاز طبیعی می باشد. بنابراین برای ایران ، ورود به بازار صادرات گاز اهمیت زیادی دارد و به متنوع سازی اقتصاد ایران و کاهش وابستگی آن به صادرات نفت کمک خواهد کرد.

صادرات گاز ایران به گرجستان

اختلاف بوجود آمده در روابط روسیه و گرجستان آشکارا توسط ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه در کنفرانسی در کرملین مطرح شد. زمانی که در پاسخ به این سوال خبرنگار گرجستانی مبنی بر اینکه «آیا انفجار اخیر خط لوله در روسیه که به قطع صادرات به گرجستان منجر شد، بخشی از جنگ انرژی بر ضد تفلیس است؟» به انتقاد از دولت گرجستان پرداخت و مدعی شد رهبران سیاسی گرجستان به خوبی قادر به ارزیابی روابط دو کشور نیستند.

وی همچنین تصریح کرد: متخصصان ما به طور شبانه روزی در یخبندان و سرما برای از سرگیری عرضه انرژی به گرجستان تلاش می کنند اما رهبران گرجستان تنها ما را مقصر می دانند.در مقابل گرجستانی ها نیز کارشکنی و خرابکاری در خط لوله را عمدی می دانند و معتقدند هدف از این انفجارها  تضعیف گرجستان است.
با توجه به این مشکلات و شکاف در روابط دو کشور، گرجستان برای کمک، به ایران روی آورده است. به عقیده رهبران گرجستان، سیاست های روسیه نقش مهمی در تشویق گرجستان به حفظ استقلال و امنیت عرضه انرژی ایفا کرده است و باعث شده است گاز گرجستان به جز روسیه از طریق منبع دیگری تامین شود.

منابع نفت و گاز دریای خزر

از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در اوایل دهه 1990، دریای خزر به عنوان منبع مهم انرژی پدیدار شد. این دریا که در شمال غرب آسیا واقع شده است و بین کشورهای آذربایجان، ایران،روسیه، قزاقستان و ترکمنستان محصور شده است.
بطور کلی ذخایر اثبات شده در منطقه دریای خزر حدود170 تریلیون فوت مکعب تخمین زده شده است.حتی این احتمال وجود دارد که ذخایر گاز طبیعی در منطقه از این حد فراتر رود و 293 تریلیون فوت مکعب دیگر گاز طبیعی از میادین این دریا بدست آید.
ترکمنستان با 10 تریلیون فوت مکعب، قزاقستان با 65 تریلیون فوت مکعب بر حسب ذخایر اثبات شده گاز طبیعی جز 20 کشور اول جهان قرار گرفته اند.
از زمان استقلال این کشورها از جماهیر شوروی درسال 1991میلادی آذربایجان، قزاقستان و ترکمنستان درپی توسعه صنعت نفت ملی و گاز طبیعی خود هستند.

اگرچه اتحاد جماهیر شوروی برای استخراج منابع انرژی هر یک از جمهوری های خود تلاش می کرده اما فقدان سرمایه گذاری سبب تخریب زیرساختها و همچنین تکنولوژی قدیمی سبب کاهش نرخ تولید در هریک از این کشورها در زمان فروپاشی یعنی سال 1991میلادی شده است. در طول 11سال گذشته، آذربایجان و قزاقستان مقادیر زیادی ازسرمایه گذاری خارجی را بویژه در بخش های گاز طبیعی و نفت خود انجام داده اند. با سرمایه گذاری اضافی کاربرد تکنولوژی غربی و توسعه دریچه های جدید صادرات، تولید نفت و گاز طبیعی درمنطقه خزر می تواند رشد سریعی داشته باشد.
با این وجود به علت انزوای نسبی جغرافیایی منطقه خزر، ساخت زیرساختهای جدید برای تحویل نفت منطقه به صادرکنندگان، هزینه زیادی خواهد داشت. به علاوه ملاحظات ژئوپولیتیکی و مسائل حقوقی غیر قابل حل دریای خزر، موضوعی است که ایجاد خط لوله صادراتی به منظور توسعه بخش نفت و گاز منطقه خزر را پیچیده خواهد کرد.
نهایتا اختلاف و کشمکش های منطقه ای می تواند موجب انصراف سرمایه گذاران بین المللی از تامین مالی خط لوله شود.
با این حال، تولید بالقوه نفت در منطقه به این معنی است که خط لوله های صادراتی در حال افزایش است و ساخت آنها آغاز شده است:
• درغرب از طریق گرجستان و ترکیه به دریای مدیترانه
• شمال و شمال غرب ازطریق روسیه
• جنوب ازطریق ایران به خلیج فارس
نفت می تواند از طریق ایران به دو روش صادر شود، اول: انتقال مستقیم از طریق خط لوله ای که از مسیر ایران به خلیج فارس می رسد، دوم: معامله نقدی نفت

تنوع طرح های پیشنهادی برای ارسال دریایی گاز طبیعی و نفت از دریای خزر به بازارهای جهانی موجب نتایجی متفاوت شده است، اول این که، استفاده کامل از منابع هیدروکربن نیازمند گذشت زمان است تا اهمیت آن آشکار شود و ساخت این خط لوله ها سال های زیادی طول خواهد کشید.
دوم این که، با منابع عظیمی که برای ساخت این خط لوله ها لازم است، ثبات سیاسی منطقه ای و داخلی برای تشویق سرمایه گذاری خارجی تعیین کننده و حیاتی است.
سوم این که، با ملاحظه فشار روسیه، چین، آمریکا، ترکیه و ایران یک خط لوله اصلی ازمنطقه خزر به بازارهای جهانی وجود نخواهد داشت و مسیرهای بیشتری ایجاد خواهد شد.
و در نهایت این که، تصمیم به انتخاب یک مسیر صادراتی، بر مبنای منافع سیاسی و ملاحظات اقتصادی ممکن خواهد بود.