اجتناب ناپذیر بودن مخاطرات در صنایع بزرگ و تلاش برای حفاظت از سرمایه های انسانی و کاستن آسیب های شغلی، همواره نیازمند طرح و برنامه های تازه ای است تا به شناسایی این مخاطرات و کنترل آن‌ها کمک کند.

استقرار واحدهای HSE در بخش‌های مختلف صنعت نفت با هدف برقراری استانداردهای لازم و فرهنگ‌سازی، آسیب‌ها را تحت‌کنترل درآورده‌است و راه‌های حفاظت از نیروهای رسمی و پیمانکار در محیط‌های کاری را موردتوجه قرار می‌دهد. بخش بهداشت واحد HSE ازجمله مراکزی است که به‌طور جدی سلامت جسمی و روحی نیروهای شاغل را دنبال می‌کند.

از این رو به سراغ مهندس امیر غفاری، رئیس بهداشت صنعتی HSE شرکت ملی گاز رفتیم تا در گفت‌وگو با او از تجربیات 16 ساله‌اش در امر بهداشت که 13 سال آن را در بهداشت و درمان صنعت نفت و با عبور از تمامی مراکز در ارتباط با این صنعت گذرانده، مطلع شویم.

پیشرفت های HSE در شرکت ملی گاز با توجه به آنکه کمتر از ۲ سال است شکل گرفته، بسیار سریع و چشمگیر بوده‌است. بهداشت صنعتی درطول این زمان با نیازسنجی در واحدهای مختلف، توانست جایگاه خود را خیلی سریع پیدا کند.

 هرچند قبلا واحدهای بهداشت در وزارت نفت بود؛ اما با استقرار واحدهای HSE برای آن‌که در شرکت ملی گاز که هم ازنظر پوشش جغرافیایی و هم شرکت‌های تابعه که بسیار گسترده است جایگاهی بیابیم، گردهمایی در این ‌خصوص با حضور تمام مسوولان بهداشت صنعتی شرکت‌های زیرمجموعه شرکت ملی گاز(حدود 40 شرکت) سال گذشته برگزار شد که برون‌داد آن تشکیل کمیته تخصصی بهداشت بود.

این کمیته، ماهی یک‌بار تشکیل جلسه می‌دهد که اعضای آن از بین شرکت‌های اصلی گاز یعنی شرکت‌های گاز استانی، شرکت‌های پالایشی، شرکت‌های مناطق عملیات خط‌لوله و شرکت مهندسی و توسعه هرکدام 2 نماینده و رئیس بهداشت صنعتی و کارشناسان بهداشت در ستاد، انتخاب شدند.

 اولین و مهم‌ترین اقدام این کمیته، نیازسنجی و شناسایی کاستی‌ها بود تا با توجه به پراکندگی نیروها و محیط‌های مختلف کاری، تصمیم‌گیری و سیاستگذاری لازم انجام شود.

شناسایی، ارزیابی، کنترل

باتوجه به عوامل زیان‌آور صنعتی که شامل عوامل فیزیکی، شیمیایی، بیولوژیکی، ارگونومیکی و روانی است؛ 3 مرحله اقدام صورت گرفته؛ اولین مرحله، شناسایی عوامل زیان‌آور در بخش‌های مختلف شرکت ملی گاز است.

 گاهی ‌اوقات در مواجهه با کارهای روزمره در محیط کار، از مخاطرات احتمالی آن‌ها بی‌اطلاعیم؛ پس لازم است با کار کارشناسی، عوامل زیان‌آور شناسایی شوند. این اقدام حتی درباره پروژه‌هایی که در دست اقدام است نیز شناسایی و میزان خطر این عوامل احتمالی ارزیابی می‌شود که برای هر عاملی، از سنجش خاصی بهره می‌بریم.

گاهی اوقات این سنجش، با اندازه‌گیری به‌وسیله دستگاه‌ها و تجهیزات انجام می‌شود مثل سنجش شدت صدا. گاهی نیز سنجش به‌صورت پرسشنامه‌ای است مثل سنجش سلامت روانی. عوامل احتمالی زیان‌آور پس از شناسایی و ارزیابی در صورتی‌که از حد استانداردهای لازم گذشته‌باشد، اقدامات کنترلی در آن خصوص انجام می‌شود.

در این میان، شعار کمیته بهداشت این است که باید کار را با فرد تطبیق کرد نه فرد را با کار. از این رو، تلاش می‌شود با استفاده از امکانات و تجهیزات، عوامل زیان‌آور را محدود کرد.

پیمانکاران گاز

شرکت ملی گاز ابلاغیه HSE پیمانکاران را به تمام شرکت‌های زیرمجموعه خود اعلام کرده‌است؛ براساس این ابلاغیه، پیمانکاران باید نماینده HSE داشته باشند و معاینات دوره‌ای انجام دهند. همچنین درنظرگرفتن تسهیلات بهداشتی و تعریف عوامل زیان‌آور برای نیروهای پیمانکاری و ارائه وسایل حفاظت شخصی ازجمله وظایف پیمانکاران طرف قرارداد با شرکت‌های تابعه شرکت ملی گاز است.

شرکت‌های بزرگ پیمانی هم‌اکنون نماینده HSE دارند و دستورالعمل‌های لازم را انجام می‌دهند و نظارت‌هایی به‌طور مداوم ازسوی ستاد و کمیته تخصصی بهداشت از شرکت‌های تابعه و پیمانکاران صورت می‌پذیرد. اواخر سال 85 ستاد بهداشت بازدیدی از خط هفتم سراسری که از عسلویه تا سیستان‌وبلوچستان است به همراه پیمانکار خط‌لوله HSE شرکت طرف پیمانکاری انجام داد. سرویس‌های غذاخوری، بهداشتی و درمانگاه‌های مربوط به پیمانکاران بازدید شد و کاستی‌ها را به‌منظور رفع حتمی به آنان اعلام کردیم.

اولویت با آموزش است

یکی از مسائل مهم در بهداشت صنعتی بحث آموزش است که شامل آموزش پرسنل و نیروهای بهداشتی می‌شود.
باتوجه به این مساله که همه مسوولان بهداشت HSE شرکت‌ها متخصص بهداشت نیستند و حتی اگر تخصص لازم را هم داشته‌باشند نیاز به آموزش‌های مستمر برای به‌روز کردن اطلاعات خود دارند، آموزش در این سطح با جدیت دنبال می‌شود.

 آموزش سایر پرسنل شاغل باتوجه به عوامل زیان‌آوری که تهدیدشان می‌کند با برگزاری کلاس‌های مختلف بهداشت روانی، عوامل زیان‌آور محیط کار، ارگونومی و ... صورت می‌گیرد و این افراد با نحوه مقابله با سروصدا، گرما، مواد شیمیایی و مواردی از این دست آشنا می‌شوند. ضمن این‌که جزوه‌های راهنما، بروشورها و برگزاری مسابقات از دیگر اقدامات در امر آموزش است.

  100 راهنما

در ادامه کلاس‌های آموزشی، مجموعه‌ای از راهنماها درباره محیط‌هـای کـاری، استانداردهای لازم و نحوه شناسایی و مقابله با مخاطرات تهیه شده‌است که به پرسنل و نیروهای بهداشت امکان شناخت صحیح شاخص‌های سلامت و حدود استانداردها را می‌دهد.

به‌عنوان مثال، ارزیابی مخاطرات ناشی از گرما یکی از این راهنماهاست که در 27 صفحه تنظیم شده‌است و باتوجه به شاخص‌هایی که تعریف شده، از ماموران بهداشت می‌خواهیم محیط‌های گرم را مطابق استانداردهای تعریف‌شده ارزیابی کرده و نفرات در معرض عوامل زیان‌آور را شناسایی کنند و از دستورالعمل‌های همین راهنما برای کنترل این آسیب‌ها استفاده کنند.

راهنماهای مختلفی درخصوص رستوران‌ها، مواد شیمیایی حمل‌ونقل، سرویس‌های بهداشتی، آرایشگاه، استخر و ... وجود دارد.

پن فلت های کوچک با دانستنی های بزرگ

اقدام دیگری که به آموزش پرسنل مربوط می‌شود، تهیه پن‌فلت‌های(بروشورهای) مختلف درخصوص مخاطرات شغلی است. به‌عنوان مثال، پن‌فلت مرکاپتان تهیه شده و در شرکت‌های گاز استانی از آن استفاده می‌شود. این پن‌فلت‌ها به تمام مراکز گاز استانی فرستاده شد تا پرسنل درخصوص اطفاء حریق، کمک‌های اولیه به کسی که در معرض این ماده قرار گرفته و نحوه انبارکردن آن آگاه شوند. همچنین پن‌فلت‌هایی درباره چاقی، MSDS موادشیمیایی، کار با کامپیوتر، پشت‌میزنشینی و غیره تهیه شده که به تمام مراکز بهداشت شرکت ملی گاز فرستادیم.

تهیه MSDS موادشیمیایی در گاز

یک برنامه جامع که امسال به اتمام می‌رسد، طرح تهیه فهرست تمام موادشیمیایی است که در شرکت‌های مختلف زیرمجموعه شرکت ملی گاز مورد استفاده است؛ چه موادی که تولید می‌شود چه آن‌هایی که مصرف می‌شود و یا بینابین این‌ها مورد استفاده است.
با تهیه MSDS یا اطلاعات ایمنی موادشیمیایی، می‌توان درباره خطرات و آثار مواجهه با این مواد، خصوصیات آن‌ها، خطرات بالقوه، نحوه استفاده ایمنی، میزان استاندارد و چگونگی برخورد با مواد در مواقع ضروری اطلاعات جامعی را به‌دست آورد و سطح آگاهی پرسنل را بالا برد.

 در MSDS یا برگه‌های اطلاعات مواد همچنین سرفصل‌هایی مانند اطلاعات عمومی ماده شیمیایی، راه‌های تماس و مواجهه، اثرات مواجهه، آتش‌سوزی و انفجار، راه‌های حفاظتی و کنترلی، کمک‌های اولیه موردنیاز، اقدامات لازم درمورد نشتی و دفع مواد، بسته‌بندی و حمل‌ونقل و ذخیره‌سازی، حالات و خطرات فیزیکی، خطرات شیمیایی، حدود مجاز شغلی، اثرات زیست‌محیطی و علائم هشداردهنده وجود دارد.

جمع‌آوری اطلاعات مربوط به موادشیمیایی از این‌رو حائز اهمیت است که این اطلاعات باید به‌راحتی در دسترس کلیه افرادی که با موادشیمیایی کار می‌کنند، قرار گیرد.

تست روانسنجی

یکی دیگر از اقدامات بهداشت صنعتی HSE شرکت ملی گاز، تعریف پروژه‌های مختلف مربوط به سلامت پرسنل است که یکی از این پروژه‌ها باتوجه به ریسک‌های مختلف هر شغل، تست روانسنجی است.در این پروژه تلاش می‌شود مشخص شود افراد، در شغلی که در آن فعال هستند در چه مواردی ریسک‌پذیرند.

محمدرضا نفری