حضور گسترده و تعیینکننده نیروهای بسیجی در جبهههای جنگ 8 ساله حق و باطل و مقارنشدن این حضور با سالهای اولیه تاسیس این نهاد، باعث بهوجود آمدن این ذهنیت در بین عموم مردم شدهاست که بسیج، صرفا یک نیروی نظامی برای حراست از تمامیت ارضی کشور و مقابله با تهدیدات نظامی دشمنان است.
گرچه همه بسیجیان از اینکه بنا به نیاز کشور، اسلحه بهدست گرفتند و با شوق شهادت به جبههها شتافتند، به خود میبالند و همواره آمادهاند تا در صورت لزوم، بار دیگر در مقام یک نیروی نظامی از دین و میهن خود دفاع کنند؛ اما واقعیت این است که بسیج، یک نیروی نظامی صرف نیست.
بهترین تعبیر را در این رابطه مقام معظمرهبری داشتهاند که فرمودند: بسیج یک نیروی نظامی نیست؛ البته کار نظامی هم از او بر میآید.
همانطور که از این عبارت استنباط میشود، در حالحاضر کار نظامی در اولویتهای بعدی نیروی مقاومت بسیج قرار دارد و فعالیت در عرصههای علمی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و... از اولویت بیشتری در کار بسیج برخوردار است.
بدیهی است، برای فعالیت در این عرصهها به بسیجیان متخصص نیاز است و از آنجا که بسیج نیرویی فراگیر است و در همه اقشار و طبقات، افراد بسیجی و دارای تفکر بسیجی وجود دارند، مهمترین وظیفه فرماندهان نیروی مقاومت، سازماندهی بسیجیان متخصص است.
وزارت نفت کشورمان یکی از بخشهای فنی تخصصی کشور است که تمایل حضور مستقیم در بسیج در بین کارکنان آن بسیار زیاد است و این امر در طول 28 سالی که از تشکیل نهاد بسیج میگذرد، به اثبات رسیدهاست.
با توجه به تخصصهای گوناگونی که در این وزارتخانه وجود دارد، تلاش و برنامهریزی برای استفاده از این بسیجیان متخصص در راستای اهداف و آرمانهای نظام و انقلاب، امری ضروری بهنظر میرسد که تشکیل بسیج متخصصان، اولین گام در این رابطه است.
گفتگویی با سخاوت اسدی، فرمانده مرکز مقاومت بسیج وزارت نفت درباره اقدامات انجام شده برای استفاده از توانمندیهای بسیجیان متخصص وزارت نفت داشتیم.
هدف از تشکیل بسیج متخصصان در وزارت نفت چه بود؟
توجه به اقشار متخصص از چند سال پیش در مجموعه نیروی مقاومت بسیج مورد عنایت قرار گرفت که تشکیل سازمانهایی مانند سازمان بسیج مهندسان، جامعه بسیج پزشکان، بسیج اساتید، بسیج طلاب، فرهنگیان و هنرمندان در راستای این نگاه و رویکرد اساسی در نیروی مقاومت بودهاست.
هدف از ایجاد این تشکلهای تخصصی، استفاده بهینه از ظرفیتها، مهارتها و توانمندیهای بسیجیان است، ما میخواهیم از یک پزشک با توجه به تواناییهای او استفاده کنیم یا بهجای اینکه از یک مهندس بهعنوان یک نیروی معمولی استفاده کنیم، او را در جایگاهی قرار دهیم که بهعنوان یک مهندس بسیجی بتواند در مسیر آرمانهای بسیج خدمت کند.
بهعلاوه، در بسیج ادارات و وزارتخانهها واقعیتهایی وجود دارد که اهمیت تخصصگرایی در این بخش از نیروی مقاومت را مضاعف میکند. واقعیت اول این است که بیشتر نیروهای ما در این بخش، نیروهای متخصص هستند.
نمونه بارز این امر را در وزارت نفت مشاهده میکنیم که تقریبا همه نیروها چه بهلحاظ تحصیلاتی که دارند یا بهلحاظ تجربیات عملی و مهارتی ارزشمندی که دارند، در یک رشته علمی یا زمینه حرفهای متخصص محسوب میشوند.
واقعیت دوم به ماموریت بسیج در حفظ و حراست از انقلاب و دستاوردهای آن مربوط میشود. این وظیفه میتواند در ابعاد مختلفی چون نظامی، فرهنگی، علمی، تکنولوژیکی و... باشد. از این رو نیروهای بسیجی باید برای انجام وظیفه در همه عرصهها سازماندهی شوند و آماده خدمت باشند.
بسیج و مدیریت مصرف سوخت
یکی از مزیتهای بسیج، توانایی به خدمت در آوردن حجم عظیمی از نیروها در یک دوره زمانی کوتاهمدت است که بهعنوان مثال، در بحث واکسیناسیون فلج اطفال و به میدان آمدن یک میلیون بسیجی در یک روز و ریشهکنی این بیماری نمود پیدا کرد. در بسیج وزارت نفت، برنامههای متنوعی برای استفاده از ظرفیتهای بسیجیان وزارت نفت و حتی کل بسیجیان کشور برای کمک به برنامههای فراگیر وزارت نفت انجام شدهاست.
انجام چنین کارهایی چه در سطح مسائل داخلی وزارتخانه و چه کارهای فراگیر و مرتبط به بخشهای عمومی خارج از صنعت نفت، به اعلام نیاز بخشهای مختلف صنعت نفت برای استفاده از توانمندیهای بسیج بستگی دارد که ما اعلام میکنیم و قبلا هم اعلام کردهایم که آماده هرگونه همکاری هستیم.
در حالحاضر هم کارهایی انجام شده که بهعنوان مثال، با برادرانمان در سازمان بهینهسازی مصرف سوخت و شرکتملی پخش فرآوردههای نفتی ایران جلساتی را داشتهایم که نیروی بسیج برای آموزش مردم و خانوادهها در زمینه مدیریت مصرف سوخت و صرفهجویی در مصرف انواع انرژیها، همکاری کند.
همانطور که گفتید، ایده بسیج متخصصان در صنعت نفت برآمده از سیاستها و رویکردهای کلی نیروی مقاومت بسیج است. برای اینکه این ایده را با توجه به ظرفیتها و ویژگیهای صنعت نفت عملی کنید، چه کارهایی انجام شدهاست؟
کاری که ما طی 2 سالگذشته برای آن برنامهریزی کردهایم، برای رسیدن به این هدف بوده که از هر فرد، در حوزه تخصصی او استفاده کنیم. بر این اساس، سازماندهی جدیدی انجام دادهایم و بخشهای جدیدی را در ساختار مرکز ایجاد کردهایم که از جمله مهمترین این تغییرات، ایجاد معاونت پژوهش و توسعه و معاونت دفاعی بوده که در تمامی سطوح این واحدها تشکیل و فعال شدهاست.
علاوهبر معاونتهایی که به آن اشاره کردید، چه تغییرات کلی دیگری در ساختار بسیج وزارت نفت ایجاد شده؟ آیا در راستای این تغییرات ساختاری، قالبهای سازماندهی نیروها را نیز تغییر دادهاید؟
همانطور که میدانید، سازماندهی ما در گذشته عمدتا براساس گردانهای عاشورا و گروههای احتیاط بودهاست و کارکرد این سازمانها هم براساس 2 کارکرد عمده «نظامی» و «امداد و نجات» بودهاست.
در سازماندهی جدید، ضمن حفظ گردانهای عاشورا که وجود آنها کماکان لازم است، قالبهایی را بهعنوان «گروههای مقاومت تخصصی» و «هستههای مقاومت عملیات فنی و تخصصی» تعریف و ایجاد کردهایم و بسیجیان با توجه به تخصصی که دارند، در یکی از این «گروههای مقاومت تخصصی» قرار میگیرند.
مثلا مهندسان شیمی در گروه مقاومت مهندسان شیمی، مهندسان برق در گروه مقاومت مهندسان برق، رانندگان ماشینآلات سنگین در گروه مقاومت رانندگان ماشینآلات سنگین، جوشکاران در گروه مقاومت جوشکاران عضو میشوند و به همین ترتیب، هر بسیجی بسته به تخصصی که دارد، اعم از رشتهتحصیلی دانشگاهی یا مهارتی که حاصلکار عملی و سالها تجربه است، در یکی از این گروههای مقاومت قرار میگیرد.
درباره تعداد این گروههای مقاومت تخصصی، آمار دقیقی وجود دارد؟
در اینباره هیچ محدودیتی وجود ندارد و برای تمام تخصصهایی که در بخشهای مختلف صنعت وجود دارد، گروههای مقاومت تخصصی در حال شکلگیری و سازماندهی است.
یکی دیگر از قالبهای سازمانی جدیدی که به آن اشاره کردید، «هستههای مقاومت عملیات فنی و تخصصی» است. درباره ساختار این هستهها، نحوه سازماندهی بسیجیان متخصص در آنها و وظایف این هستهها توضیح دهید.
هستههای مقاومت عملیات فنی و تخصصی، ساختارهایی ترکیبی هستند، برای اجرای یک عملیات خاص. بهعنوان مثال، «هسته مقاومت عملیات تعمیر خطوطلوله» از افراد دارای تخصصهای مورد نیاز برای انجام عملیات تعمیر خطلوله تشکیل شدهاست.
به بیان دیگر، در هر یک از این هستهها، بسته به کارکردی که برای آن هسته در نظر گرفتهشده، ترکیبی از تخصصهای مورد نیاز وجود دارد. افراد حاضر در این هستهها، هر یک در گروه مقاومت تخصص خود عضو هستند و هنگام نیاز برای حضور در تیمی که برای انجام عملیات فنی و تخصصی خاصی تشکیل شده، فراخوانده میشوند.
در مورد گروههای مقاومت تخصصی گفتید که این گروهها براساس تخصصهای موجود در وزارت نفت و زیرمجموعههای آن تشکیل میشوند و در واقع، تعداد این گروهها در نهایت برابر است با تعداد تخصصهای موجود در وزارت نفت. در مورد تشکیل هستههای مقاومت عملیات فنی و تخصصی چه اصلی حاکم است؟ در واقع، چه مقدماتی منجر به تشکیل یک هسته تخصصی برای انجام یک عملیات خاص میشود؟
همانطور که گفتهشد، هر یک از این هستهها برای انجام یک عملیات فنی خاص تشکیل میشوند و ترکیبی هستند از نیروهای تخصصی که برای انجام آن عملیات مورد نیاز است.
اما در مورد تعداد و نوع کاری که هستهها انجام میدهند، این امر به وظایف هر سازمان بستگی دارد، در بخشهای مختلف وزارت نفت اعم از پالایشگاهها، مجتمعهای پتروشیمی، مراکز پخش و... هستهها براساس نوع تولید و خدماتی که در آن سازمان ارائه میشود، تشکیل میشوند.
سوالی که اینجا پیش میآید، این است که آیا وظایف این هستههای تخصصی با وظایف بخشهای مختلف وزارت نفت تداخل پیدا نمیکند، به فرض در مثالی که در مورد تعمیر خطلوله انتقال گاز زدید، حتما بخشهایی در بدنه وزارت نفت وجود دارند که مسوولیت بازسازی این خطلوله را بهعهده داشتهباشند. پس چه لزومی دارد که هسته تخصصی برای اینکار تشکیل و اعزام شود؟
اصولا افراد وارد بسیج میشوند، آموزش میبینند، سازماندهی میشوند، تمرین و مانور انجام میدهند و بهعنوان نیروهای احتیاط آماده هستند تا در هر زمان و هر مکانی که نظام نیاز داشت، آنها وارد عمل شوند.
در صنعت نفت، به این شکل است که اگر در هر نقطهای از صنعت، نظم طبیعی حاکم بر مجموعه به هر دلیلی اعم از حوادث طبیعی یا جنگ مختل شد، نیروهای بسیجی با دستوری که دریافت میکنند، وارد عمل میشوند.
در مورد نگرانی شما که آیا کار این هستهها با وظایف سازمان مسوول در هر بخش تداخل نداشتهباشد، توجه به چند نکته ضروری است.
اولا، بسیجیان سازماندهی شده در این هستهها کارکنان خود آن مجموعه هستند و در صورت اعلام نیاز مدیریت مجموعه، وارد عمل میشوند و به سایر نیروها کمک میرسانند و نکته مهم دیگر این است که این هستهها در داخل سازمان با ابلاغ مدیریت مجموعه به فرمانده بسیج وارد عمل میشوند و به این شکل نیست که بسیج راسا اقدامی انجام دهد.
یک بحث دیگر، به کارکرد این هستهها در خارج از سازمان خود و حتی خارج از وزارت نفت مربوط میشود. به فرض مسوولان کشور تصمیم میگیرند برای انجام کاری خاص 5 هزار مهندس مکانیک به فلان نقطه مملکت یا حتی خارج از کشور اعزام شوند.
مسلما تامین این حجم نیرو تنها در توان نیروی مقاومت بسیج است که این تعداد نیروی متخصص را در کمترین زمان ممکن دور هم جمع کند. در زمان جنگ هم ما خلاء سازماندهی نیروهای متخصص را احساس میکردیم.
به فرض، در یک منطقه نیاز ضروری به یک تخصص وجود داشت؛ اما با وجود اینکه تعداد زیادی افراد دارای آن تخصص داوطلب حضور در جبهه بودند، ما امکان سازماندهی و اعزام نیروی مورد نیاز به منطقه مربوط را نداشتیم. مثلا مواردی پیش میآمد که از پزشکانی که به جبهه آمدهبودند، بهصورت یک نیروی عادی استفاده میشد و در جایی دیگر، نیاز ضروری به پزشک وجود داشت.
در واقع، این سازماندهیها به ما امکان تهیه بانک اطلاعات و استفاده بهینه از منابعانسانی بسیج در مواقع حساس را میدهد.
آنچه تا به اینجا به آن پرداختهایم، وظایف بسیجیان در مواقع بحرانی و ساختارهای ایجاد شده برای بهرهگیری از بسیجیان متخصص در این شرایط را شامل میشود؛ اما برای استفاده از توان بالقوه بسیجیان متخصص در شرایط عادی چه تدابیری اندیشیده شده؟
بهعبارت دیگر، چه اقداماتی انجام شده تا بتوانیم از توانمندیهای بسیجیان وزارت نفت برای پیشرفت و توسعه کشور، بهخصوص صنعت نفت کشورمان استفاده کنیم؟
طبق برنامهریزیها هر گروه مقاومت، در عین حال یک کانون اندیشه هم هست. گردهمایی تعداد زیادی نیروی متخصص در یک زمینه خاص، این امکان را ایجاد میکند که با استفاده از دانش و توانمندیهای یکدیگر، به تولید فکر و برنامه در زمینههای مختلف بپردازند. به هر حال، همه ما قبول داریم که با وجود همه تلاشهای انجام شده در کشور ما بهخصوص در بخشهای صنعتی و اقتصادی، چالشهای زیادی وجود دارد.
سازمانی که در جهت تعالی حرکت میکند، مسلما با مشکلات و چالشهای جدید روبهرو میشود و ما احساس میکنیم شأن بسیج و بسیجی پرداختن به این مسائل و تلاش برای حل معضلات گوناگون است.
یکی از امتیازات بسیج در این بخش هویت آن بهعنوان یک مجموعه اعتقادی است که افراد بدون چشمداشت مادی به آن میپیوندند و از تمام تواناییهای خود بهصورت خالصانه مایه میگذارند و ماحصل کار فکری آنها میتواند در قالب محصولات علمی به جامعه علمی یا بهصورت پیشنهاد به مدیران سازمانها ارائه شود.
نظر شما