صنعت پتروشیمی ایران بهعنوان یکی از پیشرانهای اصلی اقتصاد غیرنفتی، نقشی کلیدی در ایجاد ارزش افزوده، توسعه منطقهای، افزایش صادرات و تکمیل زنجیره هیدروکربنی کشور ایفا میکند. این صنعت هماکنون در نقطهای قرار دارد که از یکسو بخش قابل توجهی از زیرساختها و مجتمعهای تولیدی به بهرهبرداری رسیدهاند و از سوی دیگر، مجموعهای از طرحهای توسعهای با پیشرفتهای متفاوت یا در حال اجرا هستند و یا در مراحل پایانی تکمیل قرار دارند. بررسی آمارها و اطلاعات موجود نشان میدهد که دولت چهاردهم وارث صنعتی است که از منظر ظرفیت اسمی، تنوع جغرافیایی و گستره زنجیره تولید، به بلوغ نسبی رسیده اما همچنان نیازمند توسعه متوازنتر، تکمیل زنجیرهها، تکمیل پروژهها، رفع گلوگاهها و ارتقای بهرهوری است.
۷۹ مجتمع با بیش از ۱۰۰ میلیون تن ظرفیت
ظرفیت اسمی تولید صنعت پتروشیمی ایران با بهرهبرداری از ۷۹ مجتمع تولیدی از مرز ۱۰۰ میلیون تن در سال عبور کرده است. این رقم نشاندهنده جهش قابل توجه و تمرکز سیاستگذاریها بر توسعه زنجیره ارزش بهجای خامفروشی است. افزون بر این، ۳ مجتمع یوتیلیتی (تولیدکننده سرویسهای جانبی) نیز در حال فعالیت هستند که نقش پشتیبان برای واحدهای تولیدی را ایفا میکنند.
پراکندگی مجتمعهای پتروشیمی از منظر جغرافیایی نشان میدهد که توسعه این صنعت فقط محدود به یک منطقه خاص نبوده و در چند کانون اصلی شکل گرفته است. منطقه عسلویه با ۲۸ مجتمع تولیدی و ظرفیت ۴۸.۴ میلیون تن در سال همچنان بزرگترین قطب پتروشیمی کشور به شمار میآید. این تمرکز بالا، نتیجه دسترسی مستقیم به خوراک گازی پارس جنوبی و سرمایهگذاریهای کلان در قالب منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس است.
پس از عسلویه، منطقه ماهشهر با ۲۱ مجتمع تولیدی و ظرفیت ۲۵.۸ میلیون تن در سال دومین قطب بزرگ پتروشیمی کشور بهشمار میرود. ماهشهر با قدمت تاریخی در صنعت پتروشیمی، نقش مهمی در تولید محصولات پایه و میانی ایفا میکند. ۳۰ مجتمع تولیدی با ظرفیت ۲۵.۶ میلیون تن در سال نیز در سایر مناطق کشور، سهم قابل توجهی از تولید را به خود اختصاص دادهاند که نشاندهنده حرکت تدریجی به سمت توزیع متوازنتر صنعت در سطح کشور و آبادانی و اشتغالزایی است.
مناطق جدید توسعهای
در کنار قطبهای سنتی، سیاست توسعه مناطق جدید پتروشیمی بهمنظور رشد صنعت، ایجاد اشتغال منطقهای و استفاده از مزیتهای سایر مناطق کشور در سالهای اخیر مورد توجه قرار گرفته است. بر اساس اطلاعات موجود، پنج منطقه جدید توسعه صنعت پتروشیمی تعریف شدهاند که هرکدام ویژگیها و سطح پیشرفت متفاوتی دارند.
منطقه مکران با مساحت حدود ۱۲۰۰ هکتار یکی از مهمترین محورهای توسعه آتی صنعت پتروشیمی بهشمار میآید. در این منطقه تاکنون ۹ مجوز صادر شده و پنج طرح فعال در حال اجراست که نشاندهنده تمرکز سیاستگذار بر توسعه سواحل مکران بهعنوان دروازه جدید صنعتی و صادراتی کشور است.
منطقه انرژیبر پارسیان با مساحت ۱۰۰۰ هکتار و ۱۲ مجوز صادرشده و ۲ طرح فعال نیز یکی دیگر از مناطق هدف توسعه است که میتواند نقش مهمی را در توسعه صنعت پتروشیمی ایفا کند. مناطقی مانند جاسک با ۲ مجوز صادرشده، قشم با چهار مجوز صادرشده و فاز دوم ماهشهر نیز از دیگر مناطق مورد نظر برای توسعه صنعت پتروشیمی در کشور هستند.
طرحهای تکمیلشده
ظرفیت صنعت پتروشیمی کشور هماکنون با توسعه در این مناطق از رقم ۱۰۰ میلیون تن در سال عبور کرده است؛ پلیاستایرن کیمیا صنعت دالاهو با ظرفیت ۱۲۰ هزار تن در سال، پلیاستایرن کیمیا صنعت پتروانتخاب اصفهان با ظرفیت ۵۰ هزار تن در سال، متانول آپادانا خلیج فارس با ظرفیت ۱.۶۵ میلیون تن در سال، پلیپروپیلن ارغوان گستر ایلام با ظرفیت ۱۵۰ هزار تن در سال، پتروپالایش دهلران (انجیال ۳۱۰۰) با ظرفیت ۱.۱۸۷ میلیون تن در سال و نیروگاه تولید برق توسعه نگین مکران با ظرفیت ۱۸۳ مگاوات در دولت چهاردهم تکمیل شدهاند که بهرهبرداری رسمی از بعضی از آنها انجام شده است.
برنامه توسعهای
افزون بر طرحهای تکمیلشده، مجموعهای از پروژهها با پیشرفتهای متفاوت در حال اجرا هستند که ۶۱ طرح با ظرفیت ۳۲.۱ میلیون تن و سرمایه ۲۴.۳ میلیارد دلار در برنامه هفتم توسعه و ۴۶ طرج با ظرفیت ۵۱.۳ میلیون تن با سرمایه مورد نیاز ۴۴ میلیارد دلار برای برنامه هشتم توسعه هدفگذاری شدهاند.
نظر شما