به گزارش خبرنگار شانا، در واحد آیزوماکس (Isomax) بیش از 90 درصد حجمی خوراک جمع شده به مواد میان تقطیر تبدیل و درمجموع با توجه به این که هیدروژن زیادی به خوراک تزریق می شود، حجم مایعات به دست آمده حدود 15 درصد بیش از حجم خوراک اولیه است.

هدف از ایجاد یک واحد پالایشگاهی در گام نخست، فرآورش نفت خام و به دست آوردن محصولات با ارزش نظیر محصولات بنزین، گازوییل و سوخت جت از این ماده حیاتی برای بشر است، اما واحدهایی در یک مجموعه پالایشگاهی وجود دارد که می تواند با فرآیند شیمیایی یا شکست مولکولی مواد سنگین موجود در نفت‌خام را به محصولات سبک و با ارزش تبدیل کند، آیزوماکس یکی از این واحدهاست.

آیزوماکس، سودآورترین و گران قیمت ترین واحد پالایشگاهی

واحدهای آیزوماکس پرسودترین واحدهای پالایشگاهی است که در آن یک خوراک با ارزش پایین (حدود 80 دلار هر بشکه) به یک محصول با ارزش و کیفیت بالا (بالاتر از 100دلار هر بشکه) با حدود 20 تا 30 دلار سود هر بشکه تبدیل می شود؛ در حقیقت محصولی که از واحد تقطیر وارد واحد آیزوماکس می شود، با ارزش افزوده حداقل 20 دلار هر بشکه از این واحد خارج می شود.

در آیزوماکس به کمک کراکینگ، یعنی شکست مولکولی و تبدیل هیدروکربور سنگین از طریق جایگزینی هیدروژن و تبدیل آن به هیدروکربور سبک تر که این هیدروکربور سبک تر می تواند بنزین، گازوییل یا گاز مایع (ال پی جی) باشد، محصولات با ارزش تری تولید می شود.

فرآیند کراکینگ در واحد آیزوماکس از طریق حرارت و فشار بالا و به کمک کاتالیزورهای گران قیمت انجام می شود؛ فشار واحدهای آیزوماکس در دنیا حدود 200 اتمسفر و دمای آن حدود 400 درجه سانتیگراد است؛ تجهیزات این واحد به دلیل دما و فشار بالای موردنیاز آن باید دارای مقاومت بالا و قدرت تحمل دمای 400 درجه سانتیگراد و فشار بالا را داشته باشد.

راکتورها  و کمپرسورهای مخصوص از جمله مهم ترین تجهیزات واحدهای آیزوماکس هستند، این تجهیزات به دلیل مقاومت فیزیکی موردنیاز از قیمت بالایی برخوردار و اصلی ترین تجهیزات واحد آیزوماکس هستند. صخامت بدنه راکتورهای به کارگرفته در واحدهای آیزوماکس بیش از 20 سانتیمتر است تا بتواند در فشار و دمای بالا به فعالیت بدون نقص خود ادامه دهد.

آیزوماکس ها چه وظایفی به عهده دارند؟

در حقیقت آنچه در واحد آیزوماکس اتفاق می افتد، یک فرآیند شیمیایی کاتالیستی است که از آن به هیدروکراکینگ (Hydrocracking) یاد می شود؛ به همین دلیل نام دیگر واحد آیزوماکس هیدروکراکر است، اما هیدروکراکینگ به چه معناست؟

کراکینگ (Cracking) فرآیندی است که در صنایع پتروشیمی نیز کاربرد دارد و برای کاهش وزن مولکولی هیدروکربن‌ها به وسیله شکستن پیوندهای آنها استفاده می‌شود؛ در حقیقت این فرآیند از روش‌های اصلی در تبدیل نفت خام به سوخت های مفید مانند بنزین، گازوییل، سوخت جت و نفت سفید است.

کراکینگ گرمایی، کراکینگ کاتالیستی، هیدروکراکینگ و کراکینگ با بخار آب از متداول‌ترین انواع روش‌های کراکینگ در صنایع پالایشی است؛ این فرآیند یا در دما و فشار بسیار بالا و بدون کاتالیزور یا در دمای پایین‌تر و فشار کمتر و در حضور کاتالیزور انجام می‌شود.

تشابه و تمایز واحدهای آیزوماکس و بنزین سازی

تشابه و تمایزهایی میان واحدهای آیزوماکس و واحدهای بنزین سازی؛ تشابه این دو واحد در ماهیت و هدف این واحدهاست که هدف هردوی این واحدها تبدیل خوراک ورودی به محصولاتی سبک تر و با ارزش تر است، اما وجه تمایز آیزوماکس و بنزین سازی در نوع فرآورده های تولیدی است.

در واحد آیزوماکس تمرکز بر تولید فرآورده هایی نظیر نفت گاز، نفت سفید و سوخت جت است و به میزان کمتری بنزین نیز در آن تولید می شود، اما وضعیت در واحدهای بنزین سازی نظیر CCR و CRU عکس و فرآورده اصلی تولیدی این واحدها بنزین با کیفیت بالاست و در کنار آن مقدار کمی گازمایع وگاز نیز تولید می شود.

نفت گاز (گازوییل) تولیدی واحد آیزوماکس مطابق با استاندارد یورو 5 است، ولی بنزین تولید شده در آن از لحاظ بهسوزی (عدد اکتان) کیفیتی پایین دارد و دوباره برای افزایش کیفیت به واحدهای بنزین سازی ارسال می شود تا به عدد اکتان بالاتر برسد.

8 واحد آیزوماکس در 9 پالایشگاه موجود کشور

در 9 پالایشگاه موجود در کشور هم اکنون 8 واحد آیزوماکس در 6 واحد پالایشگاهی وجود دارد. عمده نیاز کشور در گذشته (به دلیل نیاز به سوخت جت به دلیل وقوع جنگ ها در دنیا) به سوخت جت بود؛ به همین دلیل پالایشگاه های قدیمی کشور با هدف تولید فرآورده سوخت جت و گازوییل و نفت سفید، مجهز به تجهیزات آیزوماکس طراحی شدند، اما به دلیل گرانی تجهیزات واحد آیزوماکس، ساخت و طراحی این واحد در برخی پالایشگاه های کشور در نظر گرفته نشد.

واحدهایی که امروزه در برخی از طرح های توسعه ای پالایشگاه ها درنظر گرفته شده، واحد شکست کاتالیستی یا FCC  است که از نظر سودآوری قابل رقابت با واحدهای آیزوماکس، ولی هدف اولیه آن تولید بنزین با کیفیت بالاست.

هم اکنون در کشور 8 واحد آیزوماکس وجود دارد که شامل واحد آیزوماکس پالایشگاه اراک به ظرفیت 25 هزار بشکه، 2 واحد آیزوماکس در پالایشگاه اصفهان هر یک به ظرفیت 22 هزار بشکه، واحد آیزوماکس پالایشگاه بندرعباس به ظرفیت 28 هزار بشکه، واحد آیزوماکس پالایشگاه تبریز به ظرفیت 17 هزار بشکه، دو واحد آیزوماکس شمالی و جنوبی پالایشگاه تهران هر کدام به ظرفیت 16 هزار بشکه و واحد آیزوماکس پالایشگاه شیراز به ظرفیت 7 هزار بشکه است.

همگی این واحدها در زمان احداث پالایشگاه ها ایجاد شده اند و عمری مطابق با پالایشگاه اولیه دارند؛ پالایشگاه های آبادان، لاوان و کرمانشاه واحدهای پالایشگاهی در کشور هستند که واحد آیزوماکس در آنها طراحی نشده است.

محصولات تولیدی این واحد به لحاظ کیفیت آلاینده ها، در شرایطی بسیار مطلوب قرار دارد و آلاینده محصولات تولیدی آن به حداقل ممکن رسیده است، محصولاتی با استاندارد یورو 5 که این یعنی رسیدن به حداقل میزان گوگرد و کمک به محیط زیست.

پالایشگاه بندرعباس دارنده بزرگ ترین واحد آیزوماکس کشور

واحد آیزوماکس پالایشگاه بندرعباس با ظرفیت 28 هزار بشکه در روز، هم اکنون یکی از واحدهای مهم و سودآور آیزوماکس در پالایشگاه های کشور محسوب می شود که مخلوطی از محصولات کم ارزش شامل گازوییل سنگین و برش‌های روغن سبک و سنگین واحدهای خلاء 01 و 71 را به محصولات ارزشمند میان تقطیر، با کیفیت عالی درحد استانداردهای بین المللی مانند بنزین سبک و سنگین، نفت گاز کم گوگرد و گاز مایع تبدیل می کند.

تجهیزات بزرگ تر تضمین کننده ظرفیت بالاتر این واحدهاست و در حقیقت می توان گفت واحد آیزوماکس پالایشگاه بندرعباس به لحاظ ابعاد، بزرگ ترین تجهیزات را در خود جای داده است.

بزرگ ترین راکتور هیدروکراکینگ جهان در کشور چین

بزرگ ترین راکتور هیدروکراکینگ دنیا در کشور چین ساخته شده است؛ این راکتور که ۱۶۰۰ تن وزن دارد، از سوی شرکت CFHI ساخته شده و بزرگ ترین راکتور هیدروکراکینگ است که به صورت یک قطعه کامل در یک کارخانه ساخته شده است؛ شرکت CFHI که یک شرکت متخصص در مهندسی و طراحی مخازن بزرگ و تحت فشار است، درصد بالایی از بازار ساخت راکتورهای هیدروکراکینگ را در دنیا به خود اختصاص داده است.

آرزو عطایی - گروه پالایش و پخش شانا