صنعت نفت در منظومه فکری رهبر شهید ایران حضرت آیتالله خامنهای، زمانی به رسالت واقعی خود عمل میکند که با تکیه بر دانش بومی، نوآوری، اعتماد به جوانان، توسعه فناوری، تکمیل زنجیره ارزش، گسترش صنایع پاییندستی و پرهیز از خامفروشی، به موتور محرک پیشرفت کشور تبدیل شود؛ رویکردهایی که وزیر نفت و مدیران ارشد صنعت نفت نیز این روزها، بارها بر پایبندی به آنها تأکید کردهاند.
در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب حضرت آیتالله خامنهای، عزت، اقتدار و استقلال ایران اسلامی همواره در گرو برخورداری از اقتصادی قدرتمند، درونزا و متکی بر توان ملی تعریف شده است. نامگذاری مکرر سالها با عناوینی همچون «نوآوری و شکوفایی»، «جهاد اقتصادی»، «تولید ملی، حمایت از کار و سرمایه ایرانی»، «اقتصاد مقاومتی»، «رونق تولید»، «جهش تولید»، «تولید؛ دانشبنیان و اشتغالآفرین» و دیگر شعارهای اقتصادی، بیانگر جایگاه ویژه اقتصاد در منظومه فکری ایشان است. در این میان، صنعت نفت و گاز به دلیل نقش راهبردی در اقتصاد ملی، امنیت انرژی، پیشرفت فناوری و اقتدار بینالمللی، همواره از جایگاهی ممتاز در بیانات، سیاستگذاریها و مطالبات ایشان برخوردار بوده است.
مرور بیانات رهبر شهید در بازدید از طرحهای توسعه پارس جنوبی، نمایشگاه توانمندیهای صنعت نفت در پژوهشگاه صنعت نفت، بازدید از مجتمع پتروشیمی بندر امام و همچنین دیدارهای متعدد با دولتها، مسئولان نظام و مدیران صنعت نفت نشان میدهد که ایشان صنعت نفت را فقط یک منبع درآمد نمیدانستند، بلکه آن را پیشران استقلال اقتصادی، پیشرفت فناوری و افزایش قدرت ملی تلقی میکردند.
یکی از برجستهترین جلوههای این نگاه، بازدید فروردین ۱۳۹۰ از طرحهای توسعه پارس جنوبی در عسلویه بود؛ حضوری که رهبر انقلاب بعدها در دیدار با مدیران و کارکنان صنعت نفت و گاز، از آن بهعنوان نمادی از جایگاه ممتاز این صنعت در اقتصاد کشور یاد کردند و فرمودند: «پایان سال جهاد اقتصادی همانند آغاز آن، با حضور در مجموعههای مرتبط با صنعت نفت و گاز همراه شد و این، نشاندهنده تأثیر بسیار حساس و عمیق و نقشآفرینی ممتاز این مجموعه در حرکت و جهش اقتصادی کشور است.»
آقای شهید ایران در همان دیدار، یکی از مهمترین راهبردهای نظام در حوزه انرژی را تغییر نگاه به نفت عنوان و تصریح کردند: «براساس برنامه توسعه، نفت باید از منبع درآمد و محل تأمین بودجه کشور خارج و به منبعی برای پیشرفت و اقتدار اقتصادی ایران تبدیل شود.» از همین منظر، هزینهکرد درآمدهای نفتی برای امور جاری کشور را «غیرعاقلانه» دانسته و بر تبدیل این سرمایه بیننسلی به سرمایهای ماندگار، مولد و زیرساختساز تأکید کردند. حمایت از تشکیل صندوق توسعه ملی نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است؛ رویکردی که درآمدهای نفتی را نه برای مصرف روزمره، بلکه برای سرمایهگذاری در تولید و توسعه کشور تعریف میکند.
در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب، استقلال اقتصادی بدون استقلال فناوری امکان تحقق ندارد. این نگاه در بازدید اسفند ۱۳۹۰ از نمایشگاه توانمندیهای صنعت نفت در پژوهشگاه صنعت نفت بهروشنی تبیین شد. رهبر انقلاب پس از آشنایی با دستاوردهای متخصصان ایرانی در حوزه ساخت تجهیزات، توسعه دانشهای فنی و فناوریهای صنعت نفت و پتروشیمی، تأکید کردند: «به گونهای عمل کنیم که هر آنچه صنعت نفت و گاز متکی به آن است در داخل تولید شود». ایشان همچنین تصریح کردند که جمهوری اسلامی، همانگونه که از نظر ذخایر نفت و گاز در جایگاه نخست جهان قرار دارد، باید در دانش و فناوری این صنعت نیز به جایگاه نخست دست یابد.
اتکا به ظرفیت نخبگان، پژوهشگران و جوانان ایرانی، بخش دیگری از این منظومه فکری است. رهبر انقلاب ضمن تقدیر از فعالیتهای جهادی پژوهشگران و متخصصان صنعت نفت، بر استفاده مدیریتشده از ظرفیت دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی تأکید کردند و فرمودند: «استعداد شکوفنده و فیاض جوانان ایرانی، تحقق کامل شعار «ما میتوانیم» را در هر عرصهای امکانپذیر میسازد». بر همین اساس، از نگاه ایشان، آینده صنعت نفت نه در وابستگی به فناوری خارجی، بلکه در توسعه دانش بومی، نوآوری و اعتماد به نیروهای متخصص داخلی رقم خواهد خورد.
یکی از ثابتترین و پرتکرارترین محورها سخنان رهبر شهید انقلاب، مقابله با خامفروشی و تکمیل زنجیره ارزش بوده است؛ موضوعی که سابقه آن به دهه ۱۳۷۰ بازمیگردد. ایشان در اسفند ۱۳۷۵ و در بازدید از مجتمع پتروشیمی بندر امام، صنعت پتروشیمی را یکی از ابزارهای ارتقای جایگاه ایران در اقتصاد و سیاست جهانی دانستند و فرمودند: «باید کاری کنیم که شأن و ارزش واقعی نفت برای دنیا معلوم شود و صنعت پتروشیمی در کشور میتواند نقش مهمی را در رسیدن به چنین وضعی ایفا کند».
این نگاه بعدها در سیاستهای کلی نظام نیز تجلی یافت؛ بهگونهای که در سیاستهای کلی بخش نفت و گاز، بر «جایگزینی صادرات فرآوردههای نفت، گاز و پتروشیمی به جای صدور نفت خام و گاز طبیعی» تأکید شد؛ راهبردی که در سالهای بعد به یکی از محورهای ثابت بیانات ایشان تبدیل شد.
آقای شهید در دیدار مسئولان نظام در خرداد ۱۳۹۵، ضمن تأکید بر اهمیت افزایش تولید نفت، تصریح کردند که ارزش واقعی این صنعت زمانی محقق میشود که نفت و گاز به محصولات دارای ارزش افزوده تبدیل شوند. ایشان فرمودند: «بهتر از آن، این است که ما نفت را دارای ارزش افزوده کنیم و بتوانیم فرآورده تولید کنیم، صنایع پاییندستی پتروشیمی را فعال کنیم؛ اشتغال به وجود بیاید، کار به وجود بیاید». این مطالبه در سال ۱۳۹۷ نیز با انتقاد از استمرار خامفروشی تکرار شد و ایشان تأکید کردند: «ما عادت کردهایم که نفت را بدون هیچ ارزش افزودهای میفروشیم؛ خب اقلّاً کار کنیم، ارزش افزوده برایش درست کنیم.»
همزمان با توسعه صنعت پتروشیمی، ایشان حمایت خود را از برنامههای توسعهای این صنعت نیز بهصورت صریح بیان کردند. در اردیبهشت ۱۳۹۹، اجرای طرحهای بزرگ پتروشیمی را از بخشهای پیشران «جهش تولید» دانستند و افزایش ظرفیت تولید محصولات پتروشیمی را اقدامی راهبردی برای افزایش ارزش افزوده، ارزآوری و تقویت اقتصاد کشور برشمردند. همچنین در پیام نوروزی سال ۱۴۰۰، صنعت پتروشیمی را ازجمله بخشهایی معرفی کردند که رشد واقعی تولید را تجربه کرده و باید این مسیر با رفع موانع ادامه یابد.
در همین چارچوب، توسعه پالایشگاهها، پتروپالایشگاهها و صنایع پاییندستی نفت نیز همواره مورد تأکید ایشان قرار داشت. پس از تصویب قانون توسعه پتروپالایشگاهها، رهبر انقلاب در سالهای ۱۳۹۸ و ۱۴۰۰ چندین بار بر اجرای کامل این قانون تأکید کردند و توسعه صنایع پاییندستی را عاملی برای ایجاد اشتغال، جذب سرمایههای مردمی، افزایش ارزش افزوده و کاهش آسیبپذیری اقتصاد در برابر تحریمها دانستند.
نگاه ایشان به صنعت نفت، تنها به افزایش تولید محدود نبود، بلکه افزایش قدرت تصمیمگیری مستقل جمهوری اسلامی در بازار انرژی را نیز دنبال میکرد. در بازدید از پژوهشگاه صنعت نفت تصریح کردند: «لازم است به گونهای عمل کنیم که در هر موقعیت، هرگونه تصمیمگیری درباره میزان تولید و فروش نفت، به دست خودمان و براساس منافع خودمان انجام شود». این بیان، تصویری روشن از هدف نهایی ایشان در حوزه انرژی ارائه میدهد؛ یعنی تبدیل صنعت نفت از یک منبع خام درآمدی به ابزاری برای اقتدار اقتصادی، استقلال ملی و قدرت راهبردی کشور.
برآیند این بیانات نشان میدهد که در منظومه فکری رهبر شهید ایران حضرت آیتالله خامنهای، صنعت نفت زمانی به رسالت واقعی خود عمل میکند که با تکیه بر دانش بومی، نوآوری، اعتماد به جوانان، توسعه فناوری، تکمیل زنجیره ارزش، گسترش صنایع پاییندستی و پرهیز از خامفروشی، به موتور محرک پیشرفت کشور تبدیل شود و در کنار افزایش تابآوری اقتصاد، زمینه خنثیسازی تحریمها و تقویت استقلال اقتصادی ایران را فراهم آورد.
وزیر نفت و مدیران ارشد صنعت نفت نیز این روزها در مواضع و برنامههای خود، بارها بر پایبندی به این رویکردها تأکید کردهاند و اعلام داشتهاند که توسعه فناوری، حمایت از شرکتهای دانشبنیان، تکمیل زنجیره ارزش، توسعه صنایع پاییندستی، افزایش بهرهوری و اتکا به توان متخصصان داخلی را در چهارچوب رهنمودها و راهبردهای ترسیمشده از سوی حضرت آیتالله خامنهای، سرلوحه برنامهها و فعالیتهای صنعت نفت قرار خواهند داد.
علیرضا سلطانی
کارشناس حوزه انرژی
نظر شما