- ابتدا خلاصه ای از نحوه تاسیس این شرکت و اهداف و توانمندی های آن بفرمایید. شرکت گسترش صنایع پایین دستی پتروشیمی از اواخر سال 1380 و به طور رسمی از اوایل سال 1381 به منظور شناسایی و اولویت بندی و همچنین انجام مطالعات امکان سنجی احداث صنایع پایین دستی پتروشیمی و نفت و گاز تشکیل شد. علت تشکیل این شرکت از آنجایی صورت گرفت که شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران سرمایه گذاری های کلانی در صنایع بالا دست پتروشیمی انجام داده بود و بنابراین امکان تامین خوراک مورد نیاز برای احداث صنایع پایین دستی پتروشیمی در سطح وسیعی مقدور بود، همچنین از سویی دیگر سازمان گسترش صنایع ایران نیز به عنوان شرکتی که مسئولیت توسعه و نوسازی صنایع ایران را بر عهده داشت، در نظر داشت تا در صنایع مختلفی از جمله صنایع پایین دستی پتروشیمی سرمایه گذاری کند؛ به این ترتیب این شرکت با سرمایه گذاری 47 درصدی شرکت ملی صنایع پتروشیمی و سرمایه گذاری 53 درصدی سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران تشکیل شد. - فعالیت هایی که این شرکت انجام می دهد در چه حوزه هایی است؟ شرکت گسترش صنایع پایین دستی پتروشیمی مطالعات امکان سنجی احداث طرح های پایین دستی پتروشیمی را با استفاده از منابع مالی که سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران در اختیار آن قرار می دهد، انجام می دهد. مطالعاتی که این شرکت برای احداث صنایع پایین دستی انجام می دهد در زمینه مطالعات بازار، بازار طرح ها، امکان سنجی مقدماتی، امکان سنجی کامل فنی و اقتصادی طرح ها در زمینه های مختلف است. در رابطه با منطقه عسلویه براساس طرح ها و پروژه هایی که شرکت ملی صنایع پتروشیمی در حال اجرا داشت و برنامه هایی که مسجل شده بود، مطالعات مربوط به این منطقه برای بررسی امکان تامین خوراک صنایع پایین دستی پتروشیمی و دیگر مسائل مانند شناسایی بازار و غیره در سطح وسیعی انجام شد. به این ترتیب مطالعات حدود 63 طرح از طرح های پایین دستی پتروشیمی منطقه عسلویه انجام شد و همچنین تاکنون بررسی های گسترده ای نیز در مناطق مختلف کشور به ویژه در مناطق جنوبی به منظور صادرات صورت گرفته است. مطالعات بسیاری نیز در زمینه امکان سنجی مقدماتی 100 طرح پایین دستی دیگر انجام شده که مطالعات امکان سنجی کامل برای حدود نصف آنها پایان یافته است و این طرح ها از سوی سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران به سرمایه گذاران معرفی می شود. همچنین طرحی نیز تهیه شده بود که بازار جهانی را به لحاظ وضعیت ورود کشور ایران به آن بررسی می کرد که به سبب دریافت نکردن کمک مالی متوقف شد. در مجموع میدان مطالعه شرکت گسترش صنایع پتروشیمی شامل بازار داخل، بازار منطقه و بازار جهانی است که براساس اطلاعات قابل دسترس که امکان تامین آنها وجود دارد انجام می شود و به طور کلی هرچه مطالعات بیشتر باشد نتیجه به دست آمده دقیق تر خواهد بود. - شرکت گسترش صنایع پایین دستی پتروشیمی چه خدماتی به سرمایه گذاران ارائه می دهد؟ یکی از خدماتی که این شرکت انجام می دهد، انجام مطالعات امکان سنجی طرح ها و مطالعات بازار است که با توجه به سیاست های دولت که در حال حاضر بر گسترش تعاونی ها و صنایع پایین دستی پتروشیمی در مناطق مختلف کشور متمرکز است، صورت می گیرد. بنابراین چنانچه شرایط لازم به لحاظ مالی و دیگر شرایط فراهم شود ما این توانمندی را داریم که برای توسعه صنایع پایین دستی پتروشیمی اطلاعات دقیقی در اختیار سرمایه گذاران قرار دهیم. همچنین بحث گسترده دیگری که خود را در انجام آن توانمند کرده ایم موضوع تامین دانش فنی و تکنولوژی این طرح ها برای سرمایه گذاران است. شرکت های بین المللی اروپایی و آسیایی مانند ژاپن و چین و دیگر کشورها با ما در ارتباط هستند و به این ترتیب این توانمندی به وجود آمده که دانش فنی و تکنولوژی تعدادی از طرح های پتروشیمی در صنایع بالا دستی و پایین دستی تامین شود. این شرکت ها با مطالعات دقیق شناسایی شده اند و در رده بالای اقتصادی قرار دارند، ضمن اینکه این شرکت ها محدودیت ارتباط با ایران را ندارند و از تکنولوژی قابل قبولی نیز برخوردار هستند، همچنین به لحاظ فنی، تکنولوژی و علمی مطابق علم روز و در سطح بین المللی مطرح هستند و طرح های آن ها پیش از این در نقاط مختلف جهان اجرا شده است و در این زمینه دارای اعتبار و ارزش هستند. شیوه کار نیز به این صورت است که توانمندی های ایران به این شرکت ها معرفی می شود و آنها می توانند برای تعدادی از صاحبان سرمایه که با تکنولوژی و صنعت صنایع پایین دستی و صنعت آشنایی چندانی ندارند، بحث انتقال دانش فنی و تکنولوژی را انجام دهند. بحث تامین دانش فنی و تکنولوژی برای سرمایه گذاران بسیار ارزشمند است و ما می توانیم از طریق ارتباط با کشورهای دارای این دانش فنی، دانش و تکنولوژی لازم را برای آنها تامین کنیم و همچنین با برگزاری مناقصات آنها و خدمات ارزشمند دیگر آنها را برای انجام این پروژه ها آماده کنیم. دیگر اقدامات ما انجام بررسی های امکان سنجی طرح ها است که برای سرمایه گذاران بخش خصوصی انجام می شود، همچنین بحث تامین خوراک که بر عهده مسئولین وزارت نفت و شرکت ملی صنایع پتروشیمی است نیز برای هر کدام از طرح ها از سوی ما نیز پیگیری می شود. در صورتی که منابع تامین خوراک طرح ها تامین شود امکان توسعه سرمایه گذاری ها در صنایع بالا دست و پایین دست پتروشیمی برای سرمایه گذار بخش خصوصی فراهم خواهد شد و شرایط برای سرمایه گذاری مهیا تر می شود. - تعامل شرکت شما با شرکت ملی صنایع پتروشیمی به چه صورت است؟ شرکت ملی صنایع پتروشیمی سهام دار ما است و اگر انجام مطالعاتی را ضروری بداند آن را به ما ارجاع می دهد و ما با هزینه ای که از آنها دریافت می کنیم مطالعات را انجام داده و گزارش آن را آماده کرده و تحویل آنها می دهیم. تعامل دیگری که ما با شرکت ملی صنایع پتروشیمی داریم در زمینه تامین خوراک مورد نیاز طرح ها است زیرا اگر این خوراک مورد نیاز تامین نشود ما نیز با مشکل مواجه می شویم چنانچه طرحی تعریف شود و خوراک آن تامین نشود، پروژه به بن بست بر می خورد. پیگیری ما برای تامین خوراک مورد نیاز طرح ها بستگی به اختیاراتی دارد که سرمایه گذار در قرارداد منعقد شده به ما می دهد اگر ما این مسئولیت را پذیرفته باشیم، دنبال خواهیم کرد و در غیر این صورت خود سرمایه گذار این موضوع را پیگیری خواهد کرد. عنوان شرکت ما هم اکنون مهندسین مشاور مستقل است که شرکت ملی صنایع پتروشیمی در رابطه با ارجای کار و انجام مطالعات با ما ارتباط دارد، اما اگر بخش خصوصی و تعاونی مطالعه طرحی را به ما بدهد ما با کمال میل این کار را برای آنها انجام خواهیم داد. - از ابتدای سال 85 تاکنون چه طرح هایی را انجام داده اید؟ از ابتدای امسال تعدادی طرح برای پتروشیمی انجام داده ایم و مطالعات مختلف برای 4 طرح صنایع پایین دستی پتروشیمی را نیز به پایان رسانده ایم. همچنین در خصوص انتقال دانش فنی و تکنولوژی تعدادی قرار داد بسته ایم و و این دانش فنی و تکنولوژیکی را از شرکت های اروپایی و چینی و برخی کشور های دیگر تامین کرده ایم. هم اکنون نیز مطالعات پروژه هایی را نیز در زمینه صادرات بررسی می کنیم و به پیش می بریم. - شما به عنوان یکی از دست اندر کاران صنایع پایین دستی پتروشیمی تمرکز طرح ها در مناطقی خاص را ترجیح می دهید و یا به صورت پراکنده در سراسر کشور؟ اجرای طرح های مختلف یا باید به بازار مصرف نزدیک باشد و یا به منابع خوراک، به این معنی که اگر محل اجرای طرح نقطه ای باشد که از این دو دور باشد آن طرح به لحاظ اقتصادی وضعیت خوبی نخواهد داشت. اما برخی مواقع سیاست های حکومتی است که هزینه های مربوط به تامین این منابع را تقبل می کند. آن قسمت از صنایع پایین دستی که محصولاتشان مصارف داخل کشور، بازار درون منطقه و یا امکان صادرات دارند و یا خوراکشان قابل انتقال است، می توانند در مناطق مختلف کشور احداث شوند. اما احداث این صنایع در مناطقی که تامین بازار و دیگر موارد برای آنها مقدور نیست و بازار باید از خلیج فارس عبور کند، منطقه ای تر محسوب می شوند و در مجموع صنایعی که بازار آنها از درون کشور می گذرد موفق تر خواهند بود. از طرفی مزیت عمده ای که احداث این صنایع در نقاط مختلف کشور دارد میزان سرمایه گذاری و تامین نیروی انسانی کافی در دوران اجرا و بهره برداری است که بسیار قابل دسترس تر از مناطقی مانند عسلویه است. تامین نیروی انسانی در مناطقی مانند عسلویه به سبب شرایط آب و هوایی هم محدود تر است و هم هزینه بسیار بالایی دارد اما در صورتی که این نیروها در منطقه خود امکان کار داشته باشند، از امکانات بسیاری استفاده می کنند و هزینه زیربنایی اضافه ای بر طرح تحمیل نمی کنند. ضمن اینکه در این صورت هزینه تولید و بهره برداری و همچنین هزینه اجرای طرح نیز کاهش خواهد یافت. - پس از اینکه مطالعات مختلف از سوی شرکت گسترش صنایع پتروشیمی انجام شد، آیا نظارتی از سوی شما بر اجرای طرح وجود خواهد داشت؟ این مسئله بستگی به نظر سرمایه گذار دارد، ما مطالعات طرح را انجام می دهیم و در صورت درخواست سرمایه گذار توانمندی مدیریت و نظارت بر اجرای آن را داریم اما در برخی قراردادها پس از انجام مطالعات امکان سنجی و تامین دانش فنی برای اجرای پروژه مناقصه برگزار می شود و پیمانکار جدیدی انتخاب می شود. - سود اقتصادی احداث صنایع پایین دستی را چقدر ارزیابی می کنید؟ نرخ بازگشت سرمایه طرح هایی که این شرکت مطالعات آنها بررسی می کند بالای 20 درصد است و این وضعیت بسیار خوبی است زیرا در دنیا با درصدی بسیار پایین تر از این سرمایه گذاری می شود. اما با توجه به مزیت کشور ما در داشتن خوراک، نیروی انسانی متخصص، داشتن مناطق گسترده و دسترسی به بنادر ودیگر بازارهای فروش و دیگر مزیت ها طرح احداث صنایع پایین دستی در کشور ما دارای توجیه اقتصادی بسیار خوبی است. ضمن اینکه باید توجه کرد که به لحاظ تامین خوراک، حمایت هایی که از نظر قیمتی صورت می گیرد نباید کمتر از کشورهای رقیب ما مانند عربستان، قطر و دبی باشد زیرا در این صورت سرمایه گذاران به سوی کشورهای دیگر تمایل پیدا می کنند و حجم سرمایه گذاری آنها در کشور ما کم رنگ می شود. - به عقیده شما اولویت توسعه و گسترش صنایع پایین دستی پتروشیمی چه میزان است؟ به طور کلی سرمایه گذاری در کشور ما باید در حوزه هایی اتفاق بیافتد که مزیت نسبی بالاتری نسبت به دیگر حوزه ها دارند و هم اکنون این مزیت در حوزه نفت، گاز و پتروشیمی بیشتر از دیگر قسمت ها است. همچنین با توجه به اینکه ما از ویژگی امکان تامین خوراک برای مدت های طولانی برخوردار هستیم به طور طبیعی محصولات پتروشیمی برای ما از مزیت بالاتری برخوردار می شوند و احداث صنایع پایین دستی آنها نیز به سبب این که با احداث آنها از حلقه های اولیه تولید کاهش می یابد بسیار مهم است. به این ترتیب نقش وابستگی به خوراک کمتر و در ازای آن تکنولوژی بالاتر می رود و به این شکل بسیاری از حلقه های تولید و بازده سرمایه گذاری مناسب در کشور ما می تواند اتفاق بیافتد. به طور کلی یکی از مهمترین راه های توسعه صنعتی هر کشوری توسعه صنایع پایین دستی پتروشیمی است که نیاز به تخصص بالایی نیز دارد و کشور ما از این نظر بسیار غنی است و تحصیلکرده های فراوانی دارد و همچنین امکان تامین تکنولوژی و دانش فنی نیز برای ما مقدور است. ما باید با داشتن بازار مصرف حدود 300 میلیون نفری در اطراف کشور و بازار مصرف 70 میلیون نفری در درون کشور و دیگر مزیت های گفته شده به احداث این صنایع توجه زیاد و خاصی داشته باشیم. - به نظر شما در حال حاضر چه مشکلاتی بر سر راه سرمایه گذاران در این صنایع وجود دارد؟ مشکلات گوناگون همیشه وجود دارد اما به طور معمول یکی از عوامل موفقیت پروژه ها زمین مربوط به آن پروژه است. با توجه به اینکه تعداد زیادی از این طرح ها به خصوص صنایع میانی در مناطق جنوب کشور هستند، نقش مسئولین در تامین زمین مورد نیاز سرمایه گذاران صنایع پایین دستی پتروشیمی بسیار حائز اهمیت است. متاسفانه سرمایه گذاران این صنایع در منطقه عسلویه تا به امروز نتوانسته اند مشکل زمین را حل کنند و زمین مورد نیاز خود را تحویل بگیرند. هم اکنون صنایع بالادستی در حال راه اندازی است و سرمایه گذاری های عظیمی در این خصوص انجام شده است اما پروژه های احداث صنایع پایین دستی به علت تحویل ندادن زمین به سرمایه گذاران در عسلویه متوقف شده اند برای مثال طرح پلی استایرن با وجود اینکه سرمایه گذار این طرح چندین سال است که در حال پیگیری این مسئله است هنوز موفق به تحویل گرفتن زمین نشده و اجرای این پروژه متوقف شده است. وقتی چنین مشکلاتی در رابطه با زمین پروژه ها اتفاق می افتد ما شاهد توقف توسعه و گسترش صنایع پایین دستی خواهیم بود و این شرایط باعث می شود که شرکت های جدیدتر کمتر تمایل به سرمایه گذاری در این بخش پیدا کنند. بنابراین اگر مسئولین خواستار توسعه این صنایع پایین دستی هستند باید عوامل اجرایی لازم مانند مطالعات امکان سنجی و تامین مالی را فراهم کنند. به طور کلی باید مجموعه ای از عوامل برای جذب سرمایه گذاری فراهم باشد و چنانچه یکی از این عوامل به هر علتی فراهم نشود، سرمایه گذاری هم اتفاق نمی افتد. نکته دیگر این است که هم اکنون با توجه به سیاست های دولت برای توسعه مناطق در کشور و اینکه طرح های پتروشیمی در مناطق مختلف کشور اجرا شود باید تامین زمین در مناطق مختلف آسان شود و امکانات اولیه مانند خوراک و دیگر مسائل نیز فراهم شود. مسئله قابل توجه دیگر این است که در شرایط فعلی عوامل لازم برای سرمایه گذاری به صورت هماهنگ با یکدیگر عمل نمی کنند که این امر خود باعث کند شدن و کاهش پیدا کردن نرخ سرمایه گذاری در این صنایع شده است. مشکل دیگر سرمایه گذاران نگرانی آنها از تامین خوراک مورد نیازشان است، هم اکنون نیز طرح هایی وجود دارند که به سبب تامین نشدن خوراک مورد نیازشان متوقف شده اند و این شرایط سرمایه گذار را دلسرد خواهد کرد. - شما در خصوص حل این مشکلات پیشنهادی دارید؟ این اواخر قیمت زمین در منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی (بندر امام) به شدت افزایش یافته است و توجیهی که مسئولین برای این افزایش قیمت به کار می برند جلوگیری از بورس بازی زمین ها و اختصاص آنها به سرمایه گذاران است. پیشنهاد ما این است که برای حل این مشکل از روش شرکت های شهرک های صنعتی ایران استفاده شود به این صورت که دولت می تواند درصدی از قیمت زمین را از سرمایه گذار گرفته و بقیه را به صورت اقساط در دوره های زمانی معقول تقسیم بندی کند و به این صورت از سرمایه گذار حمایت کند و حتی می تواند او را به این شکل تشویق کند که اگر در انجام کار تسریع کرد بقیه بدهی او بخشیده خواهد شد تا به این صورت همه در اجرای سریع پروژه ها تشویق شوند. هم اکنون پرداخت هزینه در حدود 40 هزار تومان برای هر متر مربع زمین در مقایسه با قیمت زمین سایر کشورهای منطقه بسیار بالاست و با توجه به اینکه سرمایه گذاران برای خرید زمین از تسهیلات بانکی هم نمی توانند استفاده کنند، در نتیجه سرمایه قابل توجهی از آنها برای دریافت زمین بلوکه خواهد شد که این موضوع خود سبب می شود تا سرمایه گذار از ابتدای کار با کمبود منابع مالی مواجه شود. نکته دیگری که با اجرای آن می توان سرمایه گذار را به شرکت در طرح ها راغب کرد تثبیت تعهدات است. اگر به هر علتی تعهدات داده شده تحت تاثیر تصمیمات دیگری قرار بگیرد، سرمایه گذارها تمایل خود را به سرمایه گذاری از دست می دهند. در این زمینه بحث آسان تر کردن نحوه استفاده از تسهیلات بانکی نیز بسیار مهم است زیرا تسهیل این شرایط می تواند در اجرای شرایط کمک کرده و آن را تسریع کند.