امروزه گاز، جایگاهی ویژه در سبد انرژی جهان برای خود پیدا کرده است تا آنجا که قرن 21 را «قرن گاز» نامیده اند.

در ایران گازطبیعی به عنوان منبعی خدادادی و جای گرفته در لایه های زیرین این خاک پرگوهر، سهم و نقش ویژه ای را به خود اختصاص داده است.

به روایت آمار،بیش از 15 درصد از ذخایر گاز دنیا در دل این مرز پر گوهر قرار دارد و این امتیاز ویژه ای برای کشور به ارمغان آورده است.

وجود این منبع عظیم زیرزمینی نزدیک به 33 تریلیون مترمکعب تخمین زده می شود؛ از این رو بایسته و شایسته است با این انرژی خدادادی و پاک، برخوردی مدبرانه و اصولی شود.

نگاهی گذرا به تاریخ نشان می دهد بهره گیری از گاز و صنعتی شدن آن در کشورمان به عنوان انرژی استحصالی از نفت، نوپاست و سابقه چندانی ندارد.

گام های بلند صنعت گاز

استفاده از گازطبیعی در کشور با تولد شرکت ملی گاز ایران در دهه 40 آغاز شد و تا سال های آغازین انقلاب اسلامی، معدود شهرها (پنج شهر) و صنایعی از آن بهره می بردند، اما با شکل گیری انقلاب و به ثمر نشستن آن در سال 1357 جهش قابل ملاحظه ای در بهره گیری از این انرژی پاک و ذی قیمت آغاز شد تا جایی که امروز پس از گذشت سه دهه از پیروزی انقلاب 885 شهر و 10 هزار و 51 روستای کشور زیر پوشش آن قرار دارند.

هم اکنون بیش از 33 هزار کیلومتر خط لوله اصلی و فشار قوی به طور عمده 56 اینچ، همچون رگ های پر جوش و خروش، روزانه بیش از 600 میلیون مترمکعب گاز شیرین را از طریق 12 پالایشگاه به سوی بیش از 14میلیون مشترک خانگی و تجاری، 38 هزار واحد صنعتی عمده و غیرعمده و 55 نیروگاه هدایت می کند.
 
بنابر آمار، سهم کنونی گاز در سبد انرژی کشور بیش از 63 درصد است و این سبب شده  65.5 میلیون نفر از جمعیت 75 میلیونی از آن بهره مند باشند؛ به گونه ای که ضریب نفوذ گاز در جمعیت شهری به 95 درصد و در جمعیت روستایی نیز به 43 درصد رسیده است.

چشم اندازی روشن فراروی صنعت گاز   

بی شک اهداف ترسیم شده در سند چشم انداز، جایگاه کنونی ایران را در داخل و در عرصه بین الملل به نحو قابل ملاحظه ای ترسیم کرده است.

سند چشم انداز  1404 گویای آن است که سهم گاز در سبد انرژی کشور به 75 درصد افزایش خواهد یافت و بر همین اساس میزان تولید، انتقال و توزیع نیز روندی افزایشی خواهند داشت، ضمن آن که سیاست های برون مرزی برای حضور در بازارهای جهانی نیز در این افق دوردست اما دست یافتنی، از نظر دور نمانده است.

در این سند راهبردی، سهم تجارت گاز ایران در بازارهای جهانی 10 درصد تعیین شده و تحقق آن به عملی شدن برنامه های کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت برنامه های پیش بینی شده در سند چشم انداز بستگی دارد و این نیز به منابع غنی مالی وابسته است.

درک بیش از پیش نقش اساسی تامین منابع مالی و نگاه ژرف برنامه ریزان صنعت نفت به ویژه در بخش گاز، زمینه های مناسبی را برای دسترسی به این منابع در پیشبرد و شتاب بخشی به تحقق اهداف چشم انداز ایجاد کرده است.

انعقاد قراردادهای متعدد با بانک های ایرانی برای توسعه طرح های داخلی و همکاری های دو جانبه و گاه سه جانبه با کشورهای خواهان گاز، بخش هایی از حرکت های رو به جلو برای تحقق اهداف چشم انداز 20 ساله کشور در بخش ملی و فراملی است.

به گفته مدیران ارشد صنعت گاز کشور، در سال 1389 به منظور شتاب دهی در اجرای طرح های توسعه گاز در کشور، نزدیک به 90 هزار میلیارد ریال قرارداد در قالب وام، فاینانس و مشارکت امضا شد.

در بخش سیاست خارجی نیز سرمایه گذاری نقشی تعیین کننده دارد و براین اساس نیز تاکنون گام های رو به جلویی به منظور توسعه این بخش برداشته شده است.

نافذ شدن قرارداد ایران و پاکستان و صدور گاز به این کشور با ظرفیت 21.5 میلیون متر مکعب در روز، افزایش مبادلات تجاری گاز با ارمنستان، آذربایجان و ترکمنستان، همچنین توافق با ترکیه از خاک این کشور برای ترانزیت گاز ایران به اروپا، ایجاد بستر برای صدور گاز به کشورهای حوزه خلیج فارس، نمونه هایی از این تلاش برای حضور قوی ایران در بازارهای جهانی به شمار می آیند.

ضرورت توجه به سرمایه گذاری،مدیریت سرمایه و افزایش توان داخلی

بی شک ذخایر غنی گاز اثبات شده و کشف نشده در کشور نیازمند سرمایه گذرای و مدیریت صحیح سرمایه است و به طور حتم با توجه به نقش اساسی و تعیین کننده گاز در مراودات بین المللی، این موضوع نباید از نگاه تیز بین مدیران نظام دور بماند.

سرمایه گذاری در افزایش توانمندی ساخت تجهیزات مورد نیاز صنعت نفت و گاز در کشور مقوله دیگری است که گرچه گام هایی در زمینه آن برداشته شده است، به نظر می آید شتاب دهی در دستیابی به علوم و فنون نوین برای این مهم ضرورتی فوری و فوتی است که باید به آن نیز توجه ویژه ای شود.

بیش از هزاران قطعه در صنعت نفت و گاز وجود دارد که هم اکنون بخش عمده ای از آنها به دست سازندگان ایرانی ساخته و تولید می شود.

بومی کردن ساخت بسیاری از این قطعات از جمله توربین و کمپرسور(در 80 درصد کمپرسور و 45 درصد توربین) در کشور موجب شده است تا نیاز داخلی درحد قابل توجهی برطرف شود، اما هنوز راه طولانی نیز باید در این مسیر طی شود.

بی شک نقش پژوهش و فناوری را باید در رسیدن به این هدف مهم پر رنگ تر از گذشته دید و گام های برداشته شده نشان می دهد سکوی پرتاب آماده است و باید به آن نیرو وارد شود.

این نیرو و پتانسیل در مهندسان، متخصصان و کاگران ایرانی برای تولید در داخل وجود دارد و برنامه ریزی و سرمایه گذاری اصولی تر در این بخش می تواند به سرعت بخشی در این بخش کمک شایان توجهی کند.  

افق چشم انداز، افق روشنی است که توسعه در آن از هر منظر از بعد داخلی و بین المللی به گونه ای همسو تبیین شده است و گام های اصولی و اساسی مدیران برای اجرای هرچه بهتر برنامه های ترسیم شده در آن بی شک آینده ایران را در همه بخش ها به ویژه انرژی روشن و جاده پیشرفت برای این کشور را هموار خواهد ساخت.