منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس در بندر عسلویه درمراحل اول، احداث 12 فاز فرآوری گاز، پانزده مجتمع پتروشیمی و طیف وسیعی از صنایع پایین دستی پتروشیمی و صنایع مختلط و همچنین صنایع نیمه سنگین و حجم متنابهی از کاربردهای خدماتی را در دستور کار خود دارد. تمامی این صنایع در بندر عسلویه در حال احداث و برخی از آنها درحال بهره برداری هستند. با در نظر گرفتن این نکته که کشور قطر بهره برداری از این میدان گازی مشترک را خیلی زودتر ازایران آغاز کرده است (سال 1990)، سرعت بخشیدن به توسعه و انتقال فناوری پیشرفته به این منطقه از اهمیت خاصی برخوردار است که با تصویب و به اجرا گذاشتن قوانین تشویقی و ویژه و اعمال مدیریت خاص و توانمند به کسب و انتقال فناوری به این منطقه سرعت بیشتری بخشید. برخی از مهم ترین راه کارهای کسب و انتقال فناوری 1- انتقال فناوری از طریق سرمایه گذاری مستقیم خارجی؛ براساس قوانینی که در برخی کشورهای دنیا جاری است، صاحبان فناوری پیشرفته بدون هیچ گونه محدودیت خاص می توانند در زمینه هایی که کشور مقصد اعلام کرده است سرمایه گذاری کرده و با استفاده از نیروی کار ارزان و متخصص کشور مقصد با انتقال فناوری بالا به کشورهای در حال توسعه هزینه های جاری و تمام شده خود را کاسته و سود بیشتری را از این راه کسب کنند. براساس قوانین جاری در کشور ما اجازه این گونه سرمایه گذاری و انتقال فناوری به کشورهای صاحب فناوری پیشرفته داده نمی شود. 2- انتقال فناوری از راه سرمایه گذاری مشترک؛ مرسوم ترین نوع انتقال فناوری از کشورهای توسعه یافته به کشورهای در حال توسعه از این نوع است و در بندر عسلویه شاهد این گونه سرمایه گذاری برای انتقال فناوری در صنایع پایین دستی نیز هستیم. در این روش طرف دریافت کننده فناوری قادر است از فناوری هایی بهره برداری کند که به تنهایی توان استفاده و بهره برداری ازآن را ندارد، هرچه درجه همکاری مشترک مانند تحقیق و توسعه و کنترل کیفیت و ترتیبات سازن دهی بیشتر باشد، درجه موفقیت آن نیز افزایش می یابد. 3- انتقال فناوری از طریق قراردادهای تحت لیسانس؛ در حال حاضر در صنایع مختلط شاهد این گونه سرمایه گذاری ها در ایران هستیم که می تواند در بازارهای جهانی به رقابت با محصولات دیگر بپردازد و می تواند یکی از انواع انتقال فناوری برای صنایع مختلطی که قرار است در بندر عسلویه ایجاد شوند، باشد. 4- انتقال فناوری از راه قراردادهای کلید در دست؛ تا قبل از انقلاب در ایران شاهد این گونه قراردادها بوده ایم، اما از آنجا که توان صنایع داخلی برای ایجاد فناوری در نظر گرفته نمی شود در حال حاضر این گونه سرمایه گذاری در ایران منسوخ شده است، لازم به ذکر است که در حوزه گازی پارس، کشور قطر بیشتر قراردادهای خود را این گونه بسته است. 5- انتقال فناوری از طریق واردات کالاهای سرمایه ای و ماشین آلات انتقال این گونه ای فناوری به متخصصان و مهندسین خلاق نیاز دارد که بتوانند بیشترین بهره را از این گونه ماشین آلات ببرند. هرچند برای حفظ و نگهداری ماشین آلات و تعمیرات آن همواره به کشور مبدا وابستگی وجود خواهد داشت. 6- انتقال فناوری از راه قراردادهای بیع متقابل؛ در این روش عرضه کننده فناوری موافقت می کند که امکانات تولیدی برای متقاضی فراهم کند و در آینده ازمحصولات تولید شده به عنوان بازپرداخت اصل و سود سرمایه گذاری خود، خریداری کند. معمولاً قراردادهای بیع متقابل نه تنها شامل ماشین آلات و وسایل می شوند بلکه همچنین استفاده از دانش فنی و کمک های فنی عرضه کننده فناوری که برای تولید محصولات به کار برده می شود، را هم شامل خواهد شد. 7- انتقال تکنولوژی از طریق مهندسی معکوس؛ حرکت هایی در این زمینه در کشور صورت گرفته، اما امروزه به این خاطر در ابتدا باید یک یا چند نوع از فناوری مورد نظر را خریداری کرد و سپس آن را خرد کرده و با توان مهندسی بالایی که نیاز است قطعات را شبیه سازی کرده و بسان آن را تولید کرد هزینه براست، این کار کمتر صورت می گیرد و ایراد دیگری که به این روش وارد است آن که، به تولید علم و دانش فنی نمی انجامد. 8- انتقال فناوری از راه قراردادهای کمک های فنی و خدماتی مهندسی، 9- انتقال فناوری از راه استخدام پرسنل علمی و فنی، راه های دیگری را هم می توان برشمرد، اما عوامل مهم و تعیین کننده روش کسب و انتقال فناوری به مقدار زیادی شامل ترکیبی ازتمایل انتقال دهنده، برای عرضه فناوری و دانش فنی و همچنین توانایی دریافت کننده فناوری برای کسب و جذب آن است. با داشتن این نکته که برداشت ازمفهوم انتقال فناوری متفاوت است و فناوری به عنوان یک مقوله کلی، در ردیف اشیا نیست که قابل جابه جایی از نقطه ای به نقطه دیگر باشد. پس چه برداشتی از انتقال فناوری به واقع نزدیک تر است؟ برخی، انتقال فناوری را به انتقال دانش تعبیر کرده اند، انتقال فناوری یعنی انتقال دانش فنی به فراخور شرایط بومی همراه با جذب و اشاعه اثر بخشی آن در درون یک کشور و یا از کشوری به کشور دیگر. انتقال فناوری به طورکل شامل انتقال توانایی کاربرد و همچنین تطبیق و تغییر در بسیاری ازموارد ایجاد نوآوری در محصول، فرآیند و یا تجهیزات است. صنعت نفت و گاز در کشورما قدمتی طولانی دارد و از روزی که اولین چاه نفت در مسجد سلیمان زده شد ما با این صنعت آشنا شده ایم. اما همیشه به آن به صورت صنعتی که در راستای صادرات نفت و گاز است نگاه شده است نه صادرات فرآوری های جانبی آن. چند سالی است که این رویکرد در کشورما به طور جدی دنبال می شود و برهمین اساس کسب و دریافت فناوری های نو و پیشرفته در زمینه های گوناگون وسیع شده است. اگر به منطقه پارس جنوبی و بندر عسلویه نگاهی بیندازیم، شاهد هستیم که صنایع زیادی در حوزه پتروشیمی و مختلط در آن در حال شکل گیری است و هرکدام از آنها به دانش فنی پیشرفته و فناوری های نوینی نیاز دارند که راه کارهای گوناگونی را برای انتقال فناوری می طلبد. باید این نکته را در نظر داشت که منطقه خاورمیانه و کشور ما شرایط ویژه ای را داراست و لذا برای ترغیب صاحبان فناوری به سرمایه گذاری در بندر عسلویه به یک عزم ملی و مدیریت کارآمد نیاز است تا بهترین شیوه انتقال فناوری را در هر زمینه به دست آورد و با جدیت آن را دنبال کرد تا به بالاترین توان برداشت از حوزه مشترک پارس جنوبی رسید. امروزه دیگر سفید و سیاه دیدن مسائل ساده انگاری ای بیش نیست بلکه گاهی لازم است بین سیاه و سیاه تر فرق گذاشت و مسئله را حل کرد. اگر یک پژوهش جامع و کامل در راستای ضرر ناشی ازتاخیرات پروژه ها در بندر عسلویه صورت بگیرد و آن را در کنار سود و زیان راه های انتقال فناوری های پیشرفته قرار دهیم، شاهد خواهیم بود که بهتر است انتقال و کسب فناوری را سرعت بخشیم و این نکته را فراموش نکنیم که انتقال فناوری با تمایل انتقال دهنده و توانایی دریافت کننده رابطه ای مستقیم دارد. منبع: ضمیمه هفتگی عسلویه، یکشنبه 17 خرداد