پارس جنوبی، این امکان را فراهم می‌کند که بتوان جایگاه ایران را در بازار تجارت جهان گاز ارتقا داد و هرچند که اکنون روند این فعالیت‌ها، از سرعت کافی برخوردار نیست، امّا می‌توان به جایگاه بهتری از نظر صادرات گاز ایران امیدوار بود و این عرصه ای است که سبب خواهد شد سرمایه گذاری بیشتری برای طرح‌های توسعه ای فازهای مختلف پارس جنوبی صورت پذیرد، یا دست کم آنها را اقتصادی تر جلوه دهد. به گفته مهندس ملاکی معاون وزیر نفت و مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، کشورمان از سال 1390، روزانه 600 میلیون مترمکعب گاز تولید خواهد کرد. این درحالی است که برای توسعه صادرات گاز، قراردادهایی با کویت، ارمنستان، هندوستان، ترکیه و... منعقد شده است. هم اکنون تولید گاز کشور، روزانه 100 میلیون مترمکعب است و برای رسیدن به سقف 6 برابر، به طور طبیعی باید تلاش جدی تری نیز صورت پذیرد. ایران، با داشتن مخازن عظیم گاز، به عنوان دومین دارنده گاز در جهان شناخته شده است ، امّا جایگاه ایران در عرصه صادرات، جایگاهی مطمئن به نظر نمی‌رسد و هنوز نتوانسته‌ایم به الگوهای استاندارد تولید و صادرات گاز دست یابیم. در عین حال بخش عمده گاز مورد استفاده در واحدهای مسکونی و تأسیسات صنعتی، متان، اتان، پروپان و... است که می‌تواند در اقتصاد آینده کشور در صنعت پتروشیمی‌به درستی به کار گرفته شود. منطقه پارس جنوبی به دلیل غنی بودن از گاز طبیعی، شرایط مساعدی را برای سرمایه گذاری‌های داخلی و خارجی به وجود آورده است و دسترسی آسان به آبهای خلیج فارس نیز از دیگر امتیازات ویژه این منطقه گازی است. ایران به دلیل وجود همین ذخایر عظیم، موقعیت مناسبی به عنوان عرضه کننده بلندمدت LNG دارد. در سند چشم انداز صنایع نفت و گاز در افق 1404، پیش بینی شده است که ایران سومین تولیدکننده گاز در دنیا خواهد بود و سهم 10 درصدی از تجارت جهانی آن را به خود اختصاص خواهد داد. وجود ذخایر گاز طبیعی ایران، سبب شده تا ایران علاوه بر ارتقای جایگاه جهانی خود در این صنعت برای مصارف داخلی خود، نگاهی زیربنایی به گاز داشته باشد؛ به گونه ای که درحال حاضر براساس برنامه ریزی‌های انجام شده، سهم گاز در سبد انرژی کشور از مرز50 درصد فراتر رفته است و پیش بینی می‌شود تا پایان برنامه چهارم توسعه به 70 درصد برسد که این نشان از توان ایران در تبدیل مصرف انرژی از سوخت‌های فسیلی با ارزش همچون نفت به سوخت‌های پاک است. این میزان مصرف تقریباً 3 برابر شاخص جهانی گاز است. افزایش مصرف روزافزون گاز طبیعی، مسوولان مربوطه را بر آن داشت تا علاوه بر توسعه شبکه گازی کشور، به ذخیره شدن آن در نقاط مختلف کشور توجّه کنند تا در صورت نیاز بتوان از آن بهره برداری مناسب کرد. گام‌های مثبتی در این راه برداشته شد که یکی از آنها ذخیره سازی گاز طبیعی در مخازن زیرزمینی است. این روش نخستین بار در سال 1367 در ایران مطرح شد و به دلایل بالاتر بودن میزان مصرف گاز در مناطق مرکزی کشور، به ویژه استان تهران بود. هم اکنون کشورهای حوزه خلیج فارس با آن وجود که 40 درصد از منابع تثبیت شده گاز جهان را در اختیار دارند، فقط در10 درصد از کل گاز تولید شده در جهان، سهم دارند. این درحالی است که پیش بینی می‌شود، تقاضای جهانی گاز در خلال 30 سال آینده با توجّه به افزایش مصرف نفت و زغالسنگ به میزان 6/1 و4/1 درصد، در حدود 4/2 درصد رشد خواهد داشت. هم اکنون سهم تولید گاز در تأمین تقاضای انرژی در سطح جهان در حدود 24 درصد، سهم نفت 40 درصد و زغالسنگ 26 درصد است. براساس این گزارش، مصرف گاز طبیعی به عنوان یک منبع سوخت پاک تا سال 2010 از زغالسنگ پیشی گرفته و در جایگاه دوم قرار می‌گیرد. در این میان، خاورمیانه در آینده، در زمینه عرضه گاز، نقش کلیدی را بازی می‌کند. این منطقه با داشتن 72 تریلیون مترمکعب گاز طبیعی، در حدود 40 درصد از کل ذخایر گازی اثبات شده در جهان را در خود جای داده است. امّا تولیدات گازی این منطقه از 245 میلیارد مترمکعب در سال و یا 10 درصد از کل تولید گاز در جهان، فراتر نمی‌رود. این به آن معناست که با توجّه به حجم عظیم ذخایر گازی در خاورمیانه، میزان تولیدات گازی این منطقه در سطح پایینی است. به عنوان بخشی از برنامه‌های کشورهای منطقه، به منظور متنوع کردن اقتصادشان، انجام پروژه‌های مایع سازی گاز و پتروشیمی‌در دست اجراست. همچنین برای تأمین سوخت نیروگاه‌های برق و کارخانه‌های ذوب آلومینیوم، مقادیر بیشتری گاز مورد نیاز است. این درحالی است که با وجود همه تلاش‌ها، به اعتقاد کارشناسان روند عملیات اجرایی در بخش گاز منطقه، هنوز هم پایین است و این امر سبب ایجاد عدم توازن میان سطح تولید و حجم ذخایر گاز بازیافتی می‌شود. حل این مسأله نیازمند سرمایه گذاری بیشتر در این بخش است که تحقق این امر نه تنها سبب برطرف شدن نیاز داخلی به گاز، بلکه موجب تأمین نیاز جهانی و تنوع صادرات می‌شود. ایران با برخورداری از 26 تریلیون مترمکعب گاز دارای بزرگترین ذخایر گازی در منطقه است. کشورمان از نظر دارا بودن ذخایر گازی، در جایگاه دوم پس از روسیه قرار دارد که میزان ذخایر گازی اش بالغ بر48 تریلیون مترمکعب است. وزیر نفت کشورمان در این زمینه می‌گوید: ایران با توجّه به موقعیت استراتژیک جغرافیایی و سیاسی خود، می‌تواند در عرصه جهانی گاز نقش کلیدی و عمده ای ایفا کند و به مثابه پلی میان منابع عظیم گاز خاورمیانه با مراکز عمده مصرف و تقاضای گاز در اروپا و آسیا عمل کند. ایران با توجّه به توان و ثبات سیاسی- اقتصادی بالا در منطقه خاورمیانه، بستری مناسب برای جذب سرمایه گذاری در زمینه گاز است و می‌تواند بیش از پیش از این منبع استفاده کرده و نقش کلیدی در عرصه جهانی گاز ایفا کند. مهندس زنگنه، وزیر نفت می‌افزاید: ایران 18 درصد از کل ذخایر گاز جهان را در اختیار دارد که به تنهایی 5 برابر ذخایر گاز آمریکای شمالی، 4 برابر ذخایر گاز اروپا، 3 برابر ذخایر حوزه آسیا- پاسیفیک و نیمی‌از کل ذخایر خاورمیانه است. وی می‌گوید: تولید گاز ایران در سال 82 رقمی‌نزدیک به 120 میلیارد مترمکعب بود که نزدیک به 29 میلیارد مترمکعب آن برای تزریق به میدانهای نفتی کشور به مصرف رسید و این رقم در سال‌های آینده برای افزایش بازیافت از میدان‌های نفتی باید تا حدود 60 میلیارد مترمکعب افزایش یابد. مهندس زنگنه تصریح می‌کند: در این زمینه راهبرد وزارت نفت برپایه عرضه گاز به صنایع، نیروگاه‌ها و مصرف کنندگان خانگی در داخل کشور و استفاده بهینه از مزیت‌های کشور در بخش انرژی به ویژه گاز برای توسعه صنعتی- اقتصادی کشور و تزریق گاز به میدان‌های نفتی برای ازدیاد برداشت و حفظ تولید صیانتی نفت و صادرات گاز به وسیله خط لوله، همچنین به صورت LNG قرار دارد. به اعتقاد وزیر نفت، اهمیت گاز هم به عنوان یک منبع انرژی و هم به عنوان یک ماده اولیه برای صنایع پتروشیمیایی در آینده بیشتر خواهد شد و پیش بینی‌های ارائه شده حاکی از آن است که در20 سال آینده رشد تقاضا برای گاز طبیعی از رشد تقاضا برای سایر انرژی‌های متعارف فراتر خواهد رفت. درعین حال مهندس ملاکی می‌گوید: میزان سرمایه گذاری برای توسعه صنعت گاز ایران، حدود 10 میلیارد دلار در طول برنامه چهارم توسعه است. معاون وزیر نفت و مدیرعامل شرکت ملی گاز معتقد است: گاز طبیعی، به عنوان انرژی قرن بیست و یکم، هر روز بیش از پیش مورد توجّه قرار می‌گیرد و تقاضا برای این حامل انرژی در جهان افزایش یافته است، به این ترتیب انتظار می‌رود که میزان تقاضا برای این سوخت تا سال 2020 به دو برابر مقدار کنونی برسد. مهندس محمد ملاکی می‌گوید: تجارت جهانی گاز طبیعی تا سال 2030 به حدود 3 برابر اکنون خواهد رسید و از مرز یک هزار میلیارد مترمکعب خواهد گذشت. برآورد سرمایه گذاری در صنعت جهانی گاز نیز میان سالهای 2001 تا2030 براساس سناریوهای متفاوت رقمی‌بین 900 تا1800 میلیارد دلار را نشان می‌دهد. همچنین برای بازسازی سیستم‌های موجود نیز حدود 1100 میلیارد دلار و در مجموع رقمی‌از 2 هزار تا 2900 میلیارد دلار سرمایه گذاری در این 30 سال برآورد شده است. مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، با اشاره به این که کشور ما از معدود کشورهایی است که در بخش‌های بالادستی و پایین دستی به توسعه صنعت گاز پرداخته است، می‌افزاید: شرکت ملی گاز ایران اکنون می‌تواند روزانه 318 میلیون مترمکعب گاز را پالایش کند. وی با بیان این که در خاورمیانه گاز طبیعی به طور عمده به عنوان خوراک واحدهای پتروشیمی‌به کار می‌رود، می‌گوید: با توجّه به این که ایران و عربستان سعودی طبق پیش بینی ظرفیت تولید مواد پتروشیمی‌را در دهه 2000 تا2010 افزایش خواهند داد، گاز طبیعی مورد نیاز این بخش در داخل کشور در سال پایانی برنامه چهارم به 33 میلیارد مترمکعب خواهد رسید و تا پایان برنامه پنجم توسعه 52 میلیارد مترمکعب گاز طبیعی در اختیار صنایع پتروشیمی‌کشور قرار خواهد گرفت. در این زمینه عبدالحسین ثمری، مدیر پالایش- انتقال شرکت ملی گاز ایران می‌گوید: ایران با توجّه به برخورداری از آخرین فناوری‌های روز و تجربیات به دست آورده در این مورد، از نظر عملیات پالایش گاز طبیعی، در شمار بهترین‌ها در دنیاست. مدیر پالایش- انتقال شرکت ملی گاز ایران می‌افزاید: با وجودی که برخی پالایشگاه‌های کشور عمر زیادی دارند، عملیات پالایش در پالایشگاه‌های کشور به نحو مطلوبی انجام می‌شود؛ امّا ارتقای فناوری مربوط به سیستم‌های کنترل مسأله ای است که نیاز به توجّه بیشتری دارد. سیستم کنترلی که در پالایشگاه عسلویه وجود دارد، لازم است که در دیگر پالایشگاه‌های کشور نیز، ارتقا پیدا کند. وی می‌افزاید: برای این که بتوانیم در بخش‌های بالادستی و پایین دستی، همچنین پالایش گاز و مصارف آن، پاسخگو باشیم، پویایی و پیشرفته بودن سیستم انتقال گاز، نکته‌ای مهم و قابل توجّه است. مدیر پالایش- انتقال شرکت ملی گاز ایران می‌گوید: در بخش انتقال گاز لازم است هرچه سریعتر به سمت روزآمد شدن حرکت کنیم و خود را با تحولاتی که از نظر ساختاری، سازمانی، نرم افزاری و سخت افزاری در دنیا اتفاق افتاده است، مطابقت دهیم. وی می‌گوید: بیشترین وزنه تولید در سال گذشته به فازهای 2و3 میدان گازی پارس جنوبی اختصاص داشت، به طوری که تولید گاز از آنها با روزانه 10 میلیون مترمکعب اضافه تولید ظرفیت پیش بینی شده طراحی، به 60 میلیون مترمکعب در روز رسید. مدیر پالایش- انتقال شرکت ملی گاز ایران می‌افزاید: سقف تولید گازی که از فاز 1 در سال گذشته داشتیم، به لحاظ وجود موانعی که در شروع بهره برداری از آن وجود داشت، به حدود روزانه 6 میلیون مترمکعب رسید که 25 درصد کمتر از ظرفیت اسمی‌بود. امّا با راه‌اندازی فاز یک، این آمار دچار تحولی جدی می‌شود. منبع: ویژه نامه عسلویه، روزنامه دنیای اقتصاد، یکشنبه 25 مرداد 1383