به گزارش خبرنگار شانا، اکتشاف فعالیتی است که از مطالعه یک ساختار زمین‌شناسی آغاز می‌شود و پس از عبور از مراحل ارزیابی، حفاری و اثبات کشف، می‌تواند به توسعه یک میدان جدید و ورود آن به چرخه تولید منجر شود.
در ایران، با وجود بیش از یک قرن فعالیت نفتی، جست‌وجوی ذخایر جدید متوقف نشده است. آمار فعالیت‌های اکتشافی از مهر ۱۴۰۳ تا شهریور ۱۴۰۵ نشان می‌دهد در این دوره ۲۳ هزار و ۸۳۴ متر حفاری اکتشافی انجام شده، عملیات حفاری ۸ حلقه چاه اکتشافی پایان یافته و ۱۳ هدف اکتشافی نفت و گاز به مرحله بلوغ رسیده است. برای ۹ هدف دیگر نیز مصوبه هیئت‌مدیره شرکت ملی نفت ایران برای حفاری‌های آینده گرفته شده است.
این اعداد، از زنجیره‌ای خبر می‌دهند که از شناسایی ساختارهای امیدبخش و مطالعات اکتشافی آغاز شده است و تا آماده‌سازی اهداف برای حفاری ادامه دارد و اکتشاف فعالیت مقطعی نیست.
جایی که اکتشاف به کشف رسید
اگر آمار حفاری، تصویری از تلاش اکتشافی کشور ارائه کند، کشف‌های جدید در استان فارس بخشی از نتیجه این تلاش را نشان می‌دهد.
میدان گازی تخته در شمال‌غرب شهرستان خنج و در فاصله حدود ۳۵ کیلومتری میدان‌های گازی شانول و هما قرار دارد. بررسی‌ها حجم گاز درجای این میدان را حدود ۷ هزار و ۵۰۰ میلیارد فوت‌مکعب و گاز قابل استحصال آن را با فرض ضریب بازیافت حدود ۷۲ درصد، حدود ۵ هزار و ۷۰۰ میلیارد فوت‌مکعب نشان می‌دهد. ارزش اقتصادی این کشف نیز حدود ۴۵ میلیارد دلار برآورد شده است.
در کنار تخته، کشف پازن نیز یکی از دستاوردهای مهم اکتشافی اخیر در پهنه زاگرس است. در این میدان حدود ۲۰۰ میلیون بشکه نفت درجا شناسایی شده است. هم‌زمان، با اثبات یکپارچگی ستون نفت در بخش سروک پایینی میدان‌های آذر و چنگوله نیز ۲ میلیارد و ۴۰۰ میلیون بشکه نفت درجا به حجم منابع شناسایی‌شده افزوده شده است.
اهمیت این اعداد فقط در بزرگی آن نیست، بلکه نکته مهم این است که فعالیت اکتشافی در پهنه‌ای که دهه‌هاست یکی از کانون‌های اصلی صنعت نفت ایران به شمار می‌رود، همچنان می‌تواند به شناسایی منابع جدید منجر شود.
اکتشاف فقط به میدان‌های شناخته‌شده محدود نیست
جست‌وجوی ذخایر جدید در سال‌های اخیر به مناطق شناخته‌شده محدود نمانده است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، مطالعات و عملیات اکتشافی در بخش‌هایی از جنوب، غرب، مرکز، جنوب‌شرق و مکران دنبال شده است.
این تغییر از آن رو مهم است که هرچه مطالعات اکتشافی به پهنه‌های جدیدتر گسترش یابد، احتمال شناسایی ساختارهایی که پیش‌تر کمتر بررسی شده‌اند نیز افزایش می‌یابد؛ البته رسیدن از یک هدف زمین‌شناسی به کشف اقتصادی، همچنان نیازمند عبور از مراحل متعدد مطالعاتی و حفاری است.
در شمال‌شرق کشور نیز مطالعات اکتشافی در پهنه کپه‌داغ غربی دنبال شده است؛ مسیری که نشان می‌دهد نقشه اکتشاف کشور فقط به مناطق نفت‌خیز جنوب محدود نمانده است.
مسیر پرریسک اکتشاف
اکتشاف نفت و گاز برخلاف تولید از یک میدان موجود، با عدم قطعیت همراه است. پیش از حفاری نمی‌توان با قطعیت درباره حجم، کیفیت و قابلیت اقتصادی یک ذخیره اظهارنظر کرد. به همین دلیل، بخش قابل توجهی از کار اکتشاف، پیش از رسیدن دکل به محل چاه انجام می‌شود.
مطالعات زمین‌شناسی و ژئوفیزیکی، شناسایی ساختارهای امیدبخش، تکمیل اطلاعات، بلوغ هدف، تصویب حفاری و درنهایت حفاری اکتشافی، حلقه‌های این زنجیره هستند.
آمار ۱۳ هدف بالغ‌شده و ۹ هدف دارای مصوبه حفاری از همین منظر اهمیت می‌یابد؛ زیرا نشان می‌دهد بخشی از فعالیت اکتشافی امروز، درواقع سرمایه‌گذاری برای عملیات حفاری و کشف‌های احتمالی آینده است.
در مرحله حفاری نیز مدیریت ریسک اهمیت بسیاری دارد. در فعالیت‌های اخیر، طراحی سیال هوا و کف و روش‌های نامتعارف راندن رشته‌های جداری برای کاهش ریسک و بهبود فرایند حفاری به کار گرفته شده است. در چاه رگ‌سفید ۱۵۳ نیز عملیات راندن سه رشته جداری در شرایط دشوار ناشی از جنگ ۱۲روزه انجام شد.
نقشه اکتشاف به دریا می‌رسد
بخش دیگری از آینده اکتشاف ایران در پهنه‌های دریایی قرار دارد؛ مناطقی که عملیات در آن‌ها به دلیل عمق آب، شرایط جغرافیایی و نیاز به تجهیزات تخصصی، پیچیدگی بیشتری دارد.
در دریای خزر، برنامه ازسرگیری حفاری اکتشافی در آب‌های عمیق با استفاده از سکوی نیمه‌شناور امیرکبیر در دستور کار قرار گرفته است. در این منطقه، پیش‌تر عملیات حفاری در ساختار سردار جنگل انجام شده است و ادامه فعالیت در آب‌های عمیق می‌تواند امکان بررسی ساختارهای دیگر را فراهم کند.
در خلیج فارس نیز اکتشاف دریایی بار دیگر در برنامه قرار گرفته است؛ مسیری که تداوم آن می‌تواند به شناخت دقیق‌تر ظرفیت‌های هیدروکربوری بخش‌های دریایی کشور کمک کند.
به این ترتیب، نقشه اکتشاف ایران را می‌توان از زاگرس و فارس تا کپه‌داغ، مکران، خلیج فارس و خزر دنبال کرد؛ پهنه‌هایی با ویژگی‌های زمین‌شناسی و عملیاتی متفاوت که هریک به روش، تجهیزات و مطالعات متناسب خود نیاز دارند.
کشف نفت و گاز پایان راه نیست
یک نکته در ارزیابی عملکرد اکتشاف اهمیت ویژه‌ای دارد: کشف ذخیره با تولید نفت و گاز یکسان نیست.
برای نمونه، در میدان تخته حدود ۷ هزار و ۵۰۰ میلیارد فوت‌مکعب گاز درجا شناسایی شده، اما حجم قابل استحصال آن با لحاظ ضریب بازیافت حدود ۵ هزار و ۷۰۰ میلیارد فوت‌مکعب برآورد شده است.
پس از کشف نیز مسیر ادامه دارد؛ ارزیابی دقیق‌تر، تعیین حجم قابل برداشت، مطالعات اقتصادی، طراحی توسعه، تأمین سرمایه، حفاری‌های توسعه‌ای و احداث تأسیسات باید انجام شود تا یک کشف اکتشافی به تولید واقعی تبدیل شود.
از همین رو، اهمیت اکتشاف را نباید فقط با تعداد چاه‌های حفاری‌شده یا حجم کشف‌شده سنجید. حلقه مهم‌تر، اتصال اکتشاف به توسعه و تولید است؛ یعنی اینکه منابع شناسایی‌شده تا چه اندازه می‌توانند در آینده وارد چرخه تولید شوند.
۲۳ هزار متر حفاری؛ یک عدد برای آینده
۲۳ هزار و ۸۳۴ متر حفاری اکتشافی، ۸ حلقه چاه پایان‌یافته، ۱۳ هدف بالغ‌شده و ۹ هدف آماده حفاری، در کنار کشف‌های تخته و پازن و شناسایی منابع جدید در ساختارهای آذر و چنگوله، تصویری از مسیری است که اکتشاف نفت و گاز ایران در دو سال اخیر طی کرده است.
اما اهمیت این اعداد زمانی روشن‌تر می‌شود که آن‌ها را در افق بلندمدت صنعت نفت ببینیم. تولید امروز حاصل اکتشاف و توسعه سال‌های گذشته است و تولید سال‌های آینده نیز به تصمیم‌ها و عملیات اکتشافی امروز وابسته خواهد بود.
به همین دلیل، اکتشاف را می‌توان سرمایه‌گذاری برای تولیدی دانست که هنوز آغاز نشده است؛ سرمایه‌گذاری‌ای که از مطالعه و داده‌های زمین‌شناسی شروع می‌شود، در عمق زمین با حفاری آزموده می‌شود و در صورت موفقیت، سال‌ها بعد می‌تواند خود را در قالب یک میدان توسعه‌یافته و جریان تازه‌ای از نفت و گاز نشان دهد.
در این میان، گسترش نقشه اکتشاف از مناطق شناخته‌شده به پهنه‌های جدید خشکی و دریایی، استفاده از فناوری برای کاهش ریسک حفاری و کوتاه‌کردن فاصله میان کشف و توسعه، سه حلقه‌ای هستند که می‌توانند نتیجه فعالیت‌های اکتشافی امروز را به پشتوانه تولید فردای صنعت نفت تبدیل کنند.
نظر شما