به گزارش شانا به نقل از مهر، صنعت نفت از دیرباز ستون فقرات و موتور محرک اقتصاد ایران به شمار رفته است و در ساختار اقتصادی کشور، مزیتی نسبی و انکارناپذیری در تأمین منابع مالی، شکل‌گیری درآمدهای ارزی و فعال‌سازی زنجیره‌های پایین‌دستی ایفا می‌کند. نفت نه‌تنها یک کالای خام صادراتی، بلکه شریان حیاتی اقتصاد است که تحرک آن بلافاصله اثر خود را بر پایداری بودجه عمومی، قدرت مانور دولت در مبادلات تجاری بین‌المللی و تثبیت شاخص‌های کلان نشان می‌دهد.
در سال‌های اخیر و با تشدید فشارهای بین‌المللی، هر بشکه نفت تولیدی اهمیتی راهبردی یافته است؛ زیرا حفظ و افزایش ظرفیت تولید در شرایط تحریمی، عملاً راهبرد دشمنان برای محدودسازی شریان‌های حیاتی کشور را با شکست روبه‌رو می‌سازد و توان چانه‌زنی دیپلماتیک و اقتصادی کشور را تقویت می‌کند. ازاین‌رو، ارزیابی عملکرد دو سال نخست فعالیت دولت چهاردهم نشان‌دهنده وقوع تحولی ملموس و معنادار در بخش بالادستی نفت و گاز کشور است.
بر اساس ارزیابی‌های دقیق کارشناسی، شرکت ملی نفت ایران از زمان استقرار دولت چهاردهم با تمرکز هم‌زمان بر پروژه‌های توسعه‌ای و طرح‌های نگهداشت توان تولید، به رکوردهای تاریخی دست یافته است. در بخش نفت خام، رشد ۱۰ درصدی تولید در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۴۰۲ ثبت شد و پس از آن در سال ۱۴۰۴ نیز رشدی ۳.۵ درصدی نسبت به سال قبل از آن (۱۴۰۳) تحقق یافت تا درمجموع، بالاترین رکورد تولید نفت خام کشور در بیش از هفت سال گذشته شکسته شود.
حمید بورد، سرپرست کنونی وزارت نفت و مدیرعامل وقت شرکت ملی نفت ایران، در تشریح این دستاوردها اعلام کرده بود که در این مدت توانستیم رکورد حداقل هشت سال گذشته یا به بیان دقیق‌تر، حدود هفت‌ونیم سال اخیر را بشکنیم که این جهش تولیدی در نوع خود رویدادی کم‌نظیر در تاریخ صنعت نفت به شمار می‌رود.
وی افزوده بود که با اجرای دقیق برنامه‌های توسعه‌ای و نگهداشت تولید، بیش از ۲۰۰ هزار بشکه به ظرفیت تولید روزانه کشور افزوده شده است و با وجود فشارهای مالی و محدودیت‌های درآمدی، شرکت ملی نفت توانست ظرفیت‌های پایه‌ای کشور را حفظ کند و ارتقا بخشد. این افزایش ظرفیت نه‌فقط در چهارچوب آمار اسمی، بلکه در قالب تولید پایدار و ارزش‌آفرین به ثمر نشسته است.
افزایش صادرات نفت خام در کنار تأمین خوراک پالایشگاه‌ها
رضا خیلایی، مدیر نظارت بر تولید نفت و گاز شرکت ملی نفت ایران، در تشریح مقاصد مصرف نفت خام تولیدی تأکید کرده است که این نفت افزون‌بر تأمین کامل خوراک پالایشگاه‌های داخلی و تضمین تولید انواع فرآورده‌های نفتی مورد نیاز، در گریدهای مختلف به بازارهای هدف صادر شده و کشور در سال ۱۴۰۴ افزایش ملموس صادرات را در قیاس با سال‌های پیشین تجربه کرده است.
خیلایی با بیان اینکه از آغازبه‌کار دولت چهاردهم تا کنون روزانه حدود ۲۳۰ هزار بشکه به ظرفیت تولید نفت خام کشور افزوده شده است، یادآور شد که این رقم حاصل بسته‌ای جامع از اقدام‌های توسعه‌ای، عملیاتی و اصلاحی در تأسیسات بالادستی و روسطحی بوده است. بر اساس آمارهای ثبتی، تولید نفت خام در دی‌ماه ۱۴۰۴ نسبت به روزهای نخست آغازبه‌کار دولت روزانه ۲۳۰ هزار بشکه افزایش یافت و در ششم دی همان سال نیز بالاترین قله تولید روزانه از نیمه دوم سال ۱۳۹۷ ثبت شد. میانگین تولید سالانه نیز در سال ۱۴۰۳ روزانه حدود ۲۰۰ هزار بشکه رشد کرد و نرخ تحقق برنامه‌های تولیدی مصوب از ۹۶ درصد به ۹۷ درصد افزایش یافت؛ دستاوردی که ثبات و قابلیت اتکای نظام بهره‌برداری را اثبات کرد.
بررسی میدان‌های نفتی نشان می‌دهد که موتور اصلی این رشد پایدار، طرح‌های متنوع در مناطق خشکی و غرب کارون بوده است. به گفته خیلایی، حفاری و وارد چرخه شدن ۴۷ حلقه چاه در مناطق گوناگون، اصلی‌ترین ستون رشد تولید به شمار می‌آید. در میدان مشترک آزادگان جنوبی، با تکمیل و راه‌اندازی ۲۸ حلقه چاه تازه، روزانه حدود ۵۱ هزار بشکه به ظرفیت تولید افزوده شد.
همچنین در میدان‌های دارخوین، یادآوران و دهلران چاه‌های تازه وارد چرخه شدند و بخشی از تعهدات تولیدی را پوشش دادند. در همین حال، در کنار حفر چاه‌های نو، اجرای خدمات تعمیری، ترمیمی و احیای چاه‌های قدیمی روزانه حدود ۴۹ هزار بشکه به تولید کشور افزود؛ موضوعی که ثابت می‌کند بخشی از ظرفیت‌های محقق‌شده ناشی از احیای تأسیساتی بوده است که پیش‌تر به سبب مشکلات فنی و عملیاتی از چرخه بهره‌برداری خارج مانده بودند. افزون‌براین، در میدان‌های نفتی مشترک، اقدام‌های بالادستی نظیر به‌کارگیری پمپ‌های درون‌چاهی و عملیات ویژه چاه‌محور، بسترساز استمرار حضور مقتدرانه کشور در این حوزه‌ها شد.
افزایش ۳۰ هزار بشکه‌ای تولید از سپهر و جفیر
یکی از نقاط درخشان در کارنامه پروژه‌های توسعه‌ای، به ثمر نشستن طرح میدان‌های سپهر و جفیر در چهارچوب نسل جدید قراردادهای بالادستی موسوم به IPC است. مدیر نظارت بر تولید شرکت ملی نفت ایران با اشاره به جزئیات این موفقیت گفت که با حفاری هشت حلقه چاه تازه و تجهیز آن‌ها به سه دستگاه پمپ درون‌چاهی، تولید نفت در این منطقه روزانه حدود ۳۰ هزار بشکه افزایش یافته است. خیلایی پروژه سپهر و جفیر را نمونه‌ای موفق از جذب سرمایه و انتقال فناوری تحت قراردادهای نو برشمرد و تأیید کرد که هم‌اکنون تولید نفت از این میدان بدون وقفه و در مقیاس صنعتی جریان دارد و ارزش افزوده بالایی را در مناطق عملیاتی جنوب غرب کشور به ارمغان آورده است.
پایداری جهش تولید بدون رفع گلوگاه‌های فرآورشی و روسطحی ناممکن بود. ازاین‌رو، شرکت ملی نفت ایران پروژه‌های بزرگ صنعتی را در بخش‌های فرآورش و نمک‌زدایی به اجرا درآورد. از مهم‌ترین این پروژه‌ها، احداث و راه‌اندازی واحد نمک‌زدایی متمرکز اهواز با ظرفیت ۲۵۰ هزار بشکه نفت خام نمکی بود که ظرفیتی مطمئن برای فرآورش نفت تولیدی میدان بزرگ اهواز و میدان‌های هم‌جوار ایجاد کرد. افزون‌برآن، اصلاح واحدهای بهره‌برداری و نمک‌زدایی چشمه‌خوش، توسعه ظرفیت واحدهای اهواز و ارتقای نمک‌زدایی مارون ۵ به نتیجه رسید. در کنار این موارد، تعمیر خط لوله احیای گاز میدان آغاجاری، نصب و نوسازی پمپ‌های انتقال نفت خام نرگسی و تکمیل بخش‌هایی از پروژه EPCD میدان فروزان همگی زنجیره‌ای از اصلاحات فنی بودند که مانع از هدررفت و اتلاف ظرفیت‌های تازه‌ایجادشده شدند.
تکمیل و راه‌اندازی واحد فرآورش مرکزی آزادگان (CTEP) یکی از رخدادهای برجسته فنی این دوره به شمار می‌رود. شرکت مهندسی و توسعه نفت این واحد عظیم را با ظرفیت نهایی ۳۲۰ هزار بشکه در قالب چهار ردیف ۸۰ هزار بشکه‌ای طراحی و اجرا کرد. درحالی‌که دو ردیف C و D در سال گذشته وارد چرخه شده بودند، در روزهای اخیر دو ردیف A و B نیز تکمیل شدند و به چرخه تولید پیوستند. خیلایی با تأکید بر رفع کامل گلوگاه‌های فرآورشی میدان آزادگان توضیح داد که با ورود این ۳۲۰ هزار بشکه به چرخه عملیاتی، زیرساخت بنیادین برای صیانت از منافع ملی در این میدان مشترک فراهم شد و هماهنگی میان بخش‌های بالادستی و واحدهای فرآورشی سطحی به بالاترین ضریب اطمینان رسید.
تولید نفت در شرایط جنگی و آزمون بزرگ تاب‌آوری
این دستاوردهای چشمگیر نه در یک محیط آرام بین‌المللی، بلکه هم‌زمان با بحران‌های پیچیده ژئوپلیتیک، تحریم‌های فشرده، شرایط جنگی و حتی محاصره دریایی ۶۰ روزه رقم خورد. در آن دوران بحرانی، مدیریت تولید با اولویت پایداری مخازن، کنترل موجودی ذخیره‌سازی و مهار مخاطرات عملیاتی به‌شکلی دقیق اجرا شد و پس از پایان محاصره دریایی و عادی‌سازی مبادی صادراتی، جهش تولید با سرعت از سر گرفته شد. افزون‌بر حوزه نفت، حوزه گاز نیز با ثبت رکوردهای درخشانی همراه بود؛ به‌طوری که حمید بورد اشاره کرده بود در زمستان رکورد تولید گاز از مرز روزانه یک میلیارد و ۱۰۰ میلیون مترمکعب عبور کرد و خیلایی نیز ثبت رکورد تولید ۷۲۹ میلیون و ۶۰۰ هزار مترمکعبی در پارس جنوبی را حاصل به چرخه آمدن فازهای ۱۱، ۱۳ و ۱۴ دانست. حتی پس از حادثه و آسیب‌دیدگی چهار پالایشگاه پارس جنوبی در اسفند ۱۴۰۴، که به کاهش ۲۵۰ میلیون مترمکعبی گاز خام منجر شد، توان بازآرایی سریع شبکه سبب بازگشت گاز به خطوط سراسری شد. بااین‌حال، مسئولان ارشد صنعت نفت همواره یادآور شده‌اند که حفظ پایداری انرژی در کشور بدون همراهی مردم و صرفه‌جویی ۱۰ تا ۱۵ درصدی در مصرف سوخت و انرژی میسر نخواهد بود.
در پایان باید یادآور شد که رشد ۲۳۰ هزار بشکه‌ای تولید نفت خام در اوج تهدیدها، تحریم‌ها و شرایط جنگی اثبات کرد که بخش بالادستی نفت، در صورت هدایت تخصصی و درک واقعیت‌های میدان‌های عملیاتی، توانایی انجام مأموریت‌های ناممکن را دارد. امروز نفت همچنان پیشران توسعه اقتصادی و ضامن ثبات مالی کشور است.
در چنین برهه حساسی که دولت چهاردهم وارد سال‌های پایانی خود می‌شود، استمرار این شتاب تولیدی و حفظ دستاوردهای نفتی در گرو انتخابی دقیق در رأس هرم مدیریت انرژی است. تجارب تاریخی نشان می‌دهد صنعت نفت پیچیده‌تر از آن است که با مدیریت‌های انتزاعی یا ناآشنا با ساختارهای اداری و فنی آن اداره شود. حضور وزیری که خود از بدنه تخصصی و مدیران باسابقه نفت برخاسته باشد، مزیتی راهبردی است؛ مدیری از جنس عملیات که زبان کارشناسان، دکل‌داران، مهندس‌های بهره‌برداری و شرکت‌های تولیدی را می‌شناسد و اعتماد متقابل با بدنه پرسنلی دارد، می‌تواند موانع اداری را برطرف سازد، انگیزه را به دورافتاده‌ترین سکوها و پایگاه‌های عملیاتی تزریق کند و با تقویت هماهنگی درون‌سازمانی، مانع از افت شتاب تولید در سال پایانی دولت چهاردهم شود.
نظر شما