به گزارش شانا، براساس گزارش هفتگی اداره کل امور اوپک، مجامع و سازمان‌های بین‌المللی وزارت نفت، بر اساس داده‌های هفته منتهی به ۲۱ اوت ۲۰۲۶، میانگین قیمت نفت خام برنت به ۹۲ دلار و ۳۴ سنت برای هر بشکه رسید که نسبت به هفته قبل ۶ دلار و ۳۲ سنت، معادل ۷.۴۴ درصد، افزایش داشت. میانگین قیمت نفت خام وست‌تگزاس اینترمدیت نیز ۸۶ دلار ۳ سنت ثبت شد که ۴.۳۴ درصد بیشتر از هفته قبل بود. سبد نفتی اوپک نیز با میانگین ۹۱ دلار و ۲۲ سنت، افزایش ۴.۶۴ درصد را تجربه کرد.

یکی از مهم‌ترین محرک‌های بازار در این هفته، افزایش نگرانی‌ها درباره آینده تنش‌های ژئوپلیتیک و وضع توافق موقت میان آمریکا و ایران بود. انقضای رسمی یادداشت تفاهم ۶۰ روزه آتش‌بس موقت، تشدید فشارهای اقتصادی آمریکا علیه ایران و تهدید به اعمال تحریم‌های شدیدتر، در کنار تداوم اختلال در مسیرهای انتقال نفت، ریسک عرضه را در بازار افزایش داده است.

در چنین شرایطی، حتی زمانی که بازار از نظر بنیادی با کمبود مطلق نفت روبه‌رو نیست، افزایش احتمال اختلال در عرضه می‌تواند «صرف ریسک» را در قیمت‌ها بالا ببرد. به همین دلیل، رشد قیمت‌های هفته مورد بررسی را نمی‌توان صرفاً ناشی از افزایش مصرف جهانی دانست، بلکه بخش قابل توجهی از افزایش قیمت، منعکس‌کننده ارزیابی معامله‌گران از ریسک‌های آینده عرضه است.

تنگنای فرآورده‌ها؛ نقطه مهم‌تر از بازار نفت خام

یکی از ویژگی‌های مهم شرایط کنونی، تفاوت میان وضع نفت خام و فرآورده‌های نفتی است. درحالی‌که بازار نفت خام همچنان از ظرفیت‌های مختلف برای تعدیل عرضه برخوردار است، بازار فرآورده‌های میان‌تقطیر، به‌ویژه دیزل، با محدودیت بیشتری روبه‌رو شده است.

این وضع سبب شده است حاشیه سود پالایشگاهی در سطوح قابل توجهی باقی بماند و پالایشگران برای افزایش تولید فرآورده‌های دارای ارزش افزوده بالاتر انگیزه داشته باشند. البته در هفته ۱۷ تا ۲۱ اوت، سود پالایشگاهی در هر سه منطقه اصلی آمریکا، اروپا و آسیا روندی اغلب نزولی داشت و کاهش در آسیا شدیدتر بود. سود پالایشی مبتنی بر روتردام/برنت از ۵۱ دلار و ۹۵ سنت در ابتدای هفته به ۴۹ دلار ۴۱ سنت در پایان هفته کاهش یافت و سود پالایشی مبتنی بر WTI نیز از ۵۷ دلار ۹۳ سنت به ۵۵ دلار و ۸۲ سنت رسید. سود پالایشی آسیا نیز با افت ۴ دلار و ۸۰ سنتی نسبت به هفته قبل، به ۱۹ دلار و ۶۲ سنت در هر بشکه رسید.

با وجود این اصلاح، میزان سودآوری پالایش نفت همچنان به اندازه‌ای بالاست که می‌تواند از فعالیت پالایشگاه‌ها و تقاضا برای نفت خام حمایت کند. بنابراین، بازار فرآورده‌ها همچنان یکی از مهم‌ترین متغیرهای تعیین‌کننده سمت تقاضای نفت خام در ماه‌های آینده خواهد بود.

ذخایر اضطراری؛ ابزار حمایتی با نقش رو به کاهش

یکی دیگر از تحولات مهم بازار، وضع آزادسازی ذخایر اضطراری نفت است. بر اساس آخرین اطلاعات آمده در گزارش، تا ۱۴ اوت ۲۰۲۶ حدود ۳۱۲ میلیون بشکه از مجموع ۳۹۸ میلیون بشکه ذخایر اضطراری تعهدشده در چهارچوب اقدام جمعی آژانس بین‌المللی انرژی آزاد شده است. همچنین، انتظار می‌رود سرعت آزادسازی ذخایر کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی تا پایان اوت به کمتر از ۲ میلیون بشکه در روز کاهش یابد.

اهمیت این موضوع در آن است که بخشی از شوک عرضه در ماه‌های گذشته از طریق ذخایر جبران شده است؛ بنابراین با کاهش نرخ برداشت از این ذخایر، بازار به‌تدریج باید بیشتر بر عرضه واقعی و سازوکارهای تجاری تکیه کند. در صورت تداوم محدودیت عرضه فرآورده‌ها و باقی‌ماندن حاشیه سود پالایشگاهی در سطوح بالا، نقش ذخایر در ماه‌های پایانی سال ۲۰۲۶ می‌تواند در حفظ تعادل بازار اهمیت بیشتری پیدا کند.

آمریکا؛ کاهش صادرات نفت خام و افزایش صادرات فرآورده

صادرات نفت خام آمریکا نیز در این هفته یکی از نشانه‌های مهم تغییر آرایش تجارت جهانی بود. صادرات نفت خام این کشور در ژوئیه ۲۰۲۶ به حدود ۳ میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه در روز کاهش یافت که پایین‌ترین سطح ماهانه سال بود و نسبت به اوج حدود ۵ میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه در روز در ماه مه افت قابل توجهی نشان داد.

این کاهش فقط ناشی از ضعف تقاضا نیست، بلکه ترکیبی از بازگشایی جزئی تنگه هرمز، محدودیت‌های لجستیکی، زمان‌بندی بارگیری و رقابت برای دسترسی به خطوط انتقال را منعکس می‌کند. درعین‌حال، پنجره صادراتی نفت خام آمریکا به اروپا و آسیا همچنان باز است؛ زیرا حاشیه سود بالای پالایشگاهی و محدودیت عرضه فرآورده‌ها انگیزه خرید نفت خام آمریکا را حفظ کرده است.

درمقابل، صادرات فرآورده‌های پالایشی آمریکا از ۳ میلیون و ۱۰۰ هزار بشکه در روز در ژوئن به ۳ میلیون و ۴۰۰ هزار بشکه در روز در ژوئیه افزایش یافت. این افزایش نشان می‌دهد پالایشگران آمریکایی در شرایط حاشیه سود بالا، به‌جای تمرکز صرف بر صادرات نفت خام، از ارزش افزوده حاصل از صادرات بنزین، دیزل و سوخت جت نیز بهره می‌برند. اروپا و آمریکای لاتین همچنان از مقاصد اصلی این محموله‌ها هستند.

چین؛ متغیر کلیدی سمت تقاضا

چین همچنان یکی از مهم‌ترین متغیرهای تعیین‌کننده توازن بازار جهانی نفت است. گزارش مورد بررسی نشان می‌دهد که این کشور با تعدیل واردات، مدیریت موجودی و مصرف داخلی و استفاده از ظرفیت بالای پالایشی خود، به انعطاف‌پذیری بازار کمک کرده است. درواقع، بخشی از فشار ناشی از اختلال عرضه با کاهش یا تنظیم خرید چین جذب شده و از تشدید کمبود جهانی جلوگیری کرده است.

از سوی دیگر، کاهش محدودیت‌های چین بر صادرات فرآورده‌های نفتی سبب شد صادرات فرآورده این کشور در ژوئیه نسبت به ماه قبل ۷.۶ درصد افزایش یابد و به حدود یک‌میلیون و ۱۰۰ هزار بشکه در روز برسد. انتظار می‌رود سهمیه‌های بالاتر صادراتی و حاشیه سود مناسب پالایشگاهی در ماه‌های آینده از فعالیت پالایشگاه‌های چین و درنتیجه تقاضای نفت خام حمایت کند.

چشم‌انداز کوتاه‌مدت بازار نفت همچنان دوگانه است. از سویی، ریسک‌های ژئوپلیتیکی، محدودیت عرضه فرآورده‌ها، سود بالای پالایشگاهی و کاهش تدریجی حمایت ذخایر اضطراری، عوامل صعودی بازار هستند. از سوی دیگر، هرگونه کاهش در رشد تقاضا یا افزایش عرضه واقعی می‌تواند مانع ادامه رشد شتابان قیمت‌ها شود.

در بخش پالایش، انتظار می‌رود سود بالای دیزل و کمبود عرضه فرآورده‌ها در کوتاه‌مدت از افزایش بهره‌وری پالایشگاه‌ها و صادرات فرآورده حمایت کند. همچنین، کاهش محدودیت صادرات فرآورده در چین می‌تواند تقاضای نفت خام این کشور را تقویت کند.

درمجموع، بازار نفت در مقطع کنونی بیش از آنکه با کمبود مطلق نفت خام روبه‌رو باشد، با ریسک اختلال در عرضه، محدودیت لجستیکی و کمبود برخی فرآورده‌ها روبه‌روست. ازاین‌رو، مسیر قیمت‌ها در هفته‌های آینده به میزان زیادی به تحولات ژئوپلیتیک، سرعت بازگشت جریان‌های تجاری، وضع ذخایر و رفتار پالایشگران بستگی خواهد داشت.