هوشنگ صیدالی، مدیر هماهنگی امور گازرسانی شرکت ملی گاز ایران، در گفت‌وگو با خبرنگار شانا، ضمن تشریح چگونگی ایجاد انشعاب‌های غیرمجاز و دشواری نظارت بر شبکه‌های زیرزمینی، از حرکت به‌سمت هوشمندسازی شبکه، آمار تخلفات، خطرهای ایمنی این عملکردها، سازوکار پاداش گزارش‌دهندگان و توصیه‌های خود برای مصرف مسئولانه در ماه‌های سرد سال سخن گفته است.
آنچه می‌خوانید، مروری بر مهم‌ترین برنامه‌ها، چالش‌ها و اولویت‌های حوزه گازرسانی و مقابله با برداشت‌های غیرمجاز در شرکت ملی گاز ایران است. حوزه‌ای که به گفته صیدالی، موفقیت آن نیازمند مشارکت همه مشترکان و نهادینه‌شدن فرهنگ مصرف بهینه است.
ایجاد انشعاب غیرمجاز گاز از طریق حفاری و دسترسی به تأسیسات زیرزمینی، بدون آنکه تخلف شناسایی شود، چگونه ممکن است؟ این مسئله نشان‌دهنده ضعف در سیستم نظارت نیست؟
شبکه‌های گاز در گذشته فلزی بودند و ایجاد هر انشعاب مستلزم انجام عملیات جوشکاری بود. با توجه به هزینه‌های اجرا و ضرورت جلوگیری از خوردگی فلزات در زیر زمین، استفاده از لوله‌های پلی‌اتیلن توسعه یافت که مزایای زیادی داشت. بااین‌حال، هر فناوری ملاحظه‌های ویژه خود را دارد و در شبکه‌های پلی‌اتیلن، ایجاد انشعاب غیرمجاز از نظر فنی می‌تواند آسان‌تر از شبکه‌های فلزی باشد.
مسئله دیگر این است که چنین تخلف‌هایی گاهی در شب انجام می‌شوند. ما با هزاران کیلومتر شبکه زیرزمینی روبه‌رو هستیم و امکان نظارت فیزیکی و مستمر بر این شبکه در همه ساعت‌های شبانه‌روز وجود ندارد. همین مسئله شناسایی بعضی تخلف‌ها را دشوار می‌کند. کاری که شرکت ملی گاز ایران برای مقابله با این گروه انجام داد، حرکت به‌سمت هوشمندسازی شبکه است. با توسعه سامانه‌های هوشمند و استفاده از کنتورهای هوشمند، امکان بررسی الگوی مصرف مشترکان و مقایسه حجم گاز ورودی به شبکه با مجموع مصرف ثبت‌شده فراهم می‌شود.
اگر بین مقدار گاز ورودی و مصرف ثبت‌شده اختلافی وجود داشته باشد، باید منشأ آن بررسی شود؛ زیرا این اختلاف ممکن است ناشی از نشتی شبکه، هدررفت یا برداشت غیرمجاز باشد. هدف این است که بتوانیم چنین فعالیت‌هایی را سریع‌تر شناسایی کنیم و اقدام‌های لازم را انجام دهیم.
شبکه‌های گاز در بسیاری از مناطق در سال‌های گذشته ایجاد شده‌اند و در محدوده‌های مسکونی و شهری، دسترسی به اطلاعات مربوط به تأسیسات زیرزمینی ممکن است. افزون‌براین، بعضی افراد با محیط محل سکونت یا فعالیت خود آشنایی دارند. بنابراین، نباید تصور کرد که همه برداشت‌های غیرمجاز فقط در مناطق دورافتاده اتفاق می‌افتند.
بیشترین تخلف در این زمینه مربوط به کدام منطقه است؟ آیا سرقت گاز به‌صورت شبکه‌ای یا از طریق پیمانکاران پیشین انجام می‌شود؟
استان البرز، پارسال بیشترین آمار سرقت گاز را داشت. مدت استفاده از گاز و مستندات مربوط به آن اهمیت دارد. اگر فردی مدعی باشد که فقط در یک بازه زمانی مشخص از گاز استفاده کرده است، باید مدارک لازم را برای اثبات ادعای خود ارائه کند. محاسبه و مطالبه بهای گاز بر اساس ضوابط و مقررات قانونی مربوط انجام می‌شود.
درباره پیمانکاران باید گفت که در سراسر کشور پیمانکاران زیادی برای شرکت ملی گاز ایران کار قانونی انجام می‌دهند. این افراد به کار خود مسلط هستند و توانایی مشاوره‌دادن به دیگران را دارند. سرقت شبکه‌ای گاز هم بعید به نظر می‌رسد. گاز منبع انرژی متعلق به عموم مردم است و استفاده غیرمجاز از آن، افزون‌بر خسارت اقتصادی، می‌تواند بر امکان تأمین نیاز دیگر مصرف‌کنندگان تأثیر بگذارد. به همین دلیل، رعایت مقررات و جلوگیری از برداشت‌های غیرمجاز اهمیت زیادی دارد.
سرقت گاز چه تأثیری بر مدیریت تأمین و توزیع گاز، به‌ویژه در ماه‌های سرد سال، دارد؟
مدیریت تأمین گاز در ماه‌های سرد سال با دشواری‌های زیادی همراه است، بنابراین منابع موجود باید به‌درستی مدیریت شوند. پارسال، در شرایطی که برای تأمین گاز و مدیریت محدودیت‌ها تلاش می‌کردیم، مشاهده بعضی فعالیت‌های خارج از ضوابط، ازجمله استفاده از گاز برای گرم‌کردن استخرهای روباز یا مصارفی خارج از کاربری مورد انتظار مانند رمزارزها، ناراحت‌کننده بود.
یادمان باشد چه چیزی داریم و چگونه باید از آن مراقبت کنیم. همان‌طور که اشاره شد، یکی از این مراقبت‌ها هوشمندسازی کنتورهاست. با هوشمندسازی، هدررفت شبکه مشخص می‌شود، هر زمان ورودی و خروجی گاز شبکه برابر شد، می‌توان مطمئن شد که شبکه چالشی ندارد. خوشبختانه ۴۵۰ هزار کنتور در مرحله نهایی، به‌عنوان یک پایلوت برای هوشمندسازی در نظر گرفته شده است و پس از آن، کنتورهای معمولی به‌تدریج متوقف می‌شوند. با این کنتورها، حتی اگر سرقت را کنار بگذاریم، مشترکانی که بیش از نیاز خود مصرف می‌کنند به‌سرعت شناسایی و در صورت ادامه‌داربودن، محدود خواهند شد.
در کنار مقابله با برداشت‌های غیرمجاز یا مازاد بر نیاز، شناسایی و رفع نشتی‌های زیرزمینی اهمیت زیادی دارد. روند رسیدگی به گزارش‌های نشتی در استان‌ها به‌روزتر شده است و تلاش می‌کنیم فاصله زمانی میان اعلام نشتی و پیگیری آن کاهش یابد. حتی هدررفت‌های کوچک هم درمجموع می‌توانند به اتلاف قابل توجهی از منابع منجر شوند. به همین دلیل، مراقبت مستمر از شبکه و رسیدگی سریع به فعالیت‌های گزارش‌شده باید با جدیت دنبال شود.
به‌طور کلی باید از شبکه مراقبت کنیم و گشت‌زنی مأموران و گروه‌های نظارتی اهمیت دارد. به‌ویژه در مناطق و محدوده‌هایی که ساخت‌وساز در آن‌ها انجام می‌شود، لازم است نظارت بیشتری انجام شود. شهروندان در صورت مشاهده فعالیت‌های غیرعادی مرتبط با تأسیسات گاز می‌توانند موضوع را از طریق مجاری رسمی گزارش کنند تا بررسی‌های لازم انجام شود.
برای تشویق افراد به شناسایی و گزارش انشعاب‌های غیرمجاز، چه سازوکار مشخصی وجود دارد؟
در گذشته، سازوکاری برای پرداخت پاداش به افرادی که سرقت گاز را شناسایی می‌کردند وجود داشت، اما پرداخت از این محل مدتی متوقف شد. اکنون پیگیری‌هایی برای تصویب مجدد این سازوکار در حال انجام است.
در صورت تصویب، این اقدام می‌تواند انگیزه نیروهای میدانی، گازبان‌ها و دیگر افراد واجد شرایط را برای شناسایی و گزارش تخلفات افزایش دهد. البته این فرایند باید بر اساس ضوابط قانونی و سازوکارهای مشخص انجام شود.
ایجاد انشعاب غیرمجاز چه خطرهایی برای ایمنی مردم دارد؟
هر منبع انرژی در صورت استفاده غیراصولی می‌تواند خطرآفرین باشد و به بروز حادثه منجر شود. افرادی که بدون مجوز، انشعاب یا شبکه غیرقانونی ایجاد می‌کنند، استانداردها و الزام‌های فنی را رعایت نمی‌کنند، درنتیجه احتمال نشتی گاز و بروز حوادثی مانند آتش‌سوزی و انفجار افزایش می‌یابد.
شبکه‌ای که از سوی شرکت گاز اجرا می‌شود، بر اساس ضوابط و استانداردهای فنی مشخص پیش می‌رود. برای اتصال لوله‌های پلی‌اتیلن از روش‌های تخصصی اتصال حرارتی استفاده می‌کنیم تا اتصال ایمن و استانداردی ایجاد شود. بنابراین، اجرای غیراصولی این اتصالات یا دست‌کاری شبکه می‌تواند ایمنی تأسیسات را به خطر بیندازد.
حفاری و تونل‌زنی غیراصولی در اطراف تأسیسات گاز می‌تواند به آسیب لوله‌ها، نشت گاز و بروز حوادث جدی بینجامد. به همین دلیل، ایجاد هرگونه انشعاب باید با مجوز و رعایت کامل ضوابط فنی و ایمنی تأمین شود.
مقدار گاز اختصاص‌یافته به هر استان مشخص است، بنابراین شرکت‌ها موظف‌اند برای شناسایی استفاده‌های غیرمجاز تلاش خود را به کار بندند، وگرنه دچار افت فشار خواهند شد.
در پایان، چه توصیه‌ای به مشترکان گاز دارید؟
با توجه به شرایطی که در آن قرار داریم، یکی از موضوع‌های مهم، تنظیم دمای فضای داخلی خانه است. نباید دمای خانه آن‌قدر زیاد باشد که در زمستان بتوانیم با لباس آستین‌کوتاه در آن بنشینیم. اگر هر خانواده بتواند بدون به خطر انداختن آسایش و سلامت خود، دمای محیط را متعادل نگه دارد و از گرمایش بیش از نیاز جلوگیری کند، مجموع این عملکردها به حفظ پایداری شبکه گاز در روزهای سرد کمک می‌کند.
انتظار این است مشترکان با بررسی مقدار مصرف خود و توجه به قبض گاز، از مصرف غیرضروری جلوگیری کنند. هدف فقط کاهش هزینه قبض نیست، بلکه باید مصرف انرژی را به اندازه نیاز واقعی تنظیم کنیم تا در روزهای سرد سال، گاز به‌صورت پایدار در اختیار همه مردم و بخش‌های مختلف کشور قرار گیرد. به خاطر دارم یک بار در فصل زمستان به اسکاتلند سفر کرده بودم و شب در هتلی اقامت داشتم. وقتی وارد اتاق شدم، متوجه شدم امکان تنظیم دما به‌شکلی که انتظار داشتم وجود ندارد و حتی درباره دریافت پتوی اضافه هم شرایط متفاوت بود.
این تجربه نشان می‌دهد که در بسیاری از کشورها، شیوه استفاده از وسایل گرمایشی و انتظاری که مردم از دمای داخل ساختمان دارند، با آنچه ما به آن عادت کرده‌ایم متفاوت است. بنابراین، اصلاح فرهنگ مصرف و پذیرفتن دمای متعادل در خانه‌ها می‌تواند نقش مهمی در کاهش مصرف انرژی داشته باشد.
به چنین مشترکانی تأکید می‌کنیم که مصرف خود را با معیارهای متعارف و متناسب با شرایط ساختمان تنظیم کنند. اگر مصرف بی‌رویه ادامه یابد، ممکن است در چهارچوب ضوابط و مقررات مربوط، محدودیت‌هایی برای تأمین گاز در نظر گرفته شود. منابع گاز کشور محدود است و همه مشترکان باید در مصرف بهینه آن مسئولانه رفتار کنند.
نظر شما