۲۶ دی ۱۳۹۷ - ۱۵:۱۳
  • کد خبر: 286897
نفت‎و‎گاز شرق؛ شریان گاز در شمال کشور

• شرکت بهره‎برداری نفت و گاز شرق به عنوان یکی از سه شرکت تابع شرکت نفت مناطق مرکزی ایران، افزون بر تامین نیاز نیروگاه نکا و پتروشیمی بجنورد، گاز مورد نیاز استان‎های خراسان شمالی، خراسان رضوی، خراسان جنوبی، مازندران، گلستان و بخشی از سمنان را تامین می‎کند. ستاد شرکت بهره‎برداری نفت و گاز شرق در مشهد مستقر است و عمده گاز این شرکت از میدان خانگیران و کمتر از یک میلیون مترمکعب در روز نیز از میدان مشترک گنبدلی برداشت می‎شود. ابوالحسن محمدی، مدیرعامل شرکت بهره‎برداری نفت و گاز شرق می‎گوید: «این شرکت هم‌اکنون با بهره‎مندی از 63 حلقه چاه، از ظرفیت تولید روزانه بیش از 62 میلیون مترمکعب گاز برخوردار است و در 9 ماهه امسال، روزانه به‌طور میانگین بیش از 40 میلیون مترمکعب گاز تولید کرده است.»

نفت وگاز شرق ،خانگیران،تولید نفت و گاز 23

• میدان گازی گنبدلی در فاصله ۲۵ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان سرخس و در نزدیکی مرز ترکمنستان و منطقه عملیاتی خانگیران با وسعت 25 کیلومتر در 75 کیلومتر، در ۲۵ کیلومتری شمال غربی شهر مرزی سرخس واقع شده است. میدان خانگیران دارای مخازن گازی مجزای مزدوران، شوریجه بی و شوریجه دی است که این مخازن در دشت‎ها و تپه‎ماهورهای جنوبی و غربی مجاور شهرستان سرخس واقع شده‌اند. در اختیار داشتن مخزن بزرگ مزدوران که به دلیل وجود گاز ترش با 3.6 درصد H2S و 6.5 درصد CO2 از مخازن نادر گازی در جهان به شمار می‎رود، از ویژگی‎های این منطقه عملیاتی است و این ویژگی سبب شده، ادوات زیادی روی هر یک از چاه‎های مزدوران قرار داشته باشد. البته ناگفته نماند که از حیث میزان سولفید هیدروژن (H2S)، میدان تنگ‎بیجار در رتبه نخست میدان‌های گازی ایران قرار دارد و مخزن مزدوران پس از تنگ‎بیجار، ترش‎ترین نوع گاز کشور را تولید می‏‎کند.

نفت وگاز شرق ،خانگیران،تولید نفت و گاز 17

• هم‎اکنون روزانه حدود 1.7 میلیون مترمکعب گاز از مخزن شوریجه بی برداشت می‎شود. درباره طرح تزریق و برداشت گاز از مخزن شوریجه دی هم که بارها شنیده‎ایم. در هشت ماه نخست امسال، روزانه به‌طور میانگین بیش از 9 میلیون مترمکعب گاز به این مخزن تزریق شده و هم‌اکنون برداشت روزانه گاز تا 14 میلیون مترمکعب هم از این مخزن امکان‎پذیر است. ضمن این‎که برنامه توسعه شوریجه دی نیز با هدف افزایش تزریق و برداشت گاز در دستور کار وزارت نفت قرار دارد.

نفت وگاز شرق ،خانگیران،تولید نفت و گاز 15

• غالب گازی که به همت کارکنان این شرکت تولید می‎شود، گاز ترش، سمی و خورنده مخزن مزدوران است که افزون بر مخاطرات احتمالی ناشی از نشت آن که عواقب جبران‎ناپذیری به همراه خواهد داشت، خوردگی بالای تاسیسات، عدم امکان تخلیه محتویات خطوط لوله به اتمسفر یا خاک و احتمال بالای تشکیل هیدرات گازی نیز از دیگر چالش‎های مرتبط با آن به شمار می‎رود. در جریان بازدید از چاه شماره 20 میدان گازی خانگیران، از علی صابری‎راد، رئیس اداره بهره‎برداری درباره دیگر مصائب کار در این منطقه عملیاتی می‎پرسم و او افزون بر مخاطرات کار در جوار مخزن گاز ترش مزدوران، به آب و هوای خشک و متغیر منطقه اشاره می‎کند: «خانگیران، تابستان‎هایی گرم و طاقت‎فرسا و زمستان‎هایی سرد و خشن دارد. دمای هوا در این منطقه در فصل تابستان تا 50 درجه بالا می‎رود و دمای حدود منفی 25 درجه نیز در زمستان‎های خانگیران ثبت شده است. بادهای تند توام با توفان شن در تابستان و برف سنگین و کولاک شدید همراه با افت شدید دما و یخبندان در زمستان، علاوه بر آن‌که شرایط سختی را بر کارکنان تحمیل می‎کند، عملیات تولید گاز را هم پرمخاطره می‌‏سازد.» به گفته وی، میزان بارندگی در این منطقه، کمتر از 180 میلیمتر در سال است.

نفت وگاز شرق ،خانگیران،تولید نفت و گاز 3

• اما این حجم از مخاطرات تاکنون چه تبعات و تلفاتی داشته است؟ محمدتقی علیپور، رئیس ایمنی، بهداشت، محیط زیست و پدافند غیرعامل شرکت بهره‎برداری نفت و گاز شرق با استناد به گزارش عملکرد سالانه این مجموعه می‎گوید: «در سال 96، هشت حادثه پرسنلی و در هفت ماه ابتدای امسال، پنج حادثه پرسنلی در گزارش HSE شرکت بهره‎برداری نفت و گاز شرق درج شده که اغلب این حوادث با درمان سرپایی کارکنان خاتمه یافته است.» صحبت مدیرعامل پیشین شرکت بهره‎برداری نفت و گاز شرق را به یاد دارم که می‎گفت «کار در مخزن مزدوران طی بیش از سه دهه که از بهره‎برداری آن می‎گذرد، منجر به هیچ تلفات انسانی نشده است»؛ پرواضح است چنین دستاوردی جز در سایه رعایت الزامات ایمنی ممکن نمی‎شود. به گفته علیپور، این شرکت در بخش ایمنی، بهداشت و محیط زیست خود، مطالعات مخاطرات و راهبری تاسیسات فرایندی موسوم به HAZOP را انجام داده و پروژه‎های پژوهشی متعددی را با هدف پاکسازی خاک‎های آلوده به آلایندگی‎های نفتی و پاکسازی گودال‎های هرزآب باقیمانده از عملیات حفاری دنبال کرده است. البته تنگناهایی هم پیش روی حوزه HSE این شرکت قرار دارد که در رأس آن، کمبود ایستگاه‎های آتش‎نشانی خودنمایی می‎کند. همچنین با توجه به قرار گرفتن مخازن در نیمه دوم عمرشان، باید برای استهلاک تاسیسات هم فکر جدی کرد. ایمنی در نفت باید حرف نخست را بزند.

نفت وگاز شرق ،خانگیران،تولید نفت و گاز 19

• از مخازنی گفتیم که در نیمه دوم عمر خود قرار دارند. به‌طور مثال مخزن شوریجه دی که امروز به واسطه ذخیره‎سازی گاز به منبع مطمئنی برای تامین گاز در ماه‎های سرد سال بدل شده، تا سال 93 شاهد برداشت بیش از 90 درصد از ذخایر قابل استحصالش بوده است. به این ترتیب این پرسش مطرح می‎شود که گزینه‎های آتی برای تامین پایدار گاز در شمال شرق کشور چیست؟ فرشید خیبری، مدیر عملیات شرکت بهره‎برداری نفت و گاز شرق، بهترین گزینه را توسعه میدان‌ها و لایه‎های مخزنی جدید مثل میدان توس عنوان و ابراز امیدواری می‎کند طرح توسعه این میدان هرچه زودتر کلید بخورد. میدان گازی توس در ۱۰۰ کیلومتری شمال شرق شهر مشهد و جنوب میدان‎های خانگیران و گنبدلی واقع شده. این میدان در سال ۱۳۸۸ کشف و یک حلقه چاه اکتشافی در آن حفاری شده است. تفاهمنامه مطالعاتی آن نیز اخیرا بین شرکت نفت مناطق مرکزی ایران و پتروپارس امضا شده و پتروپارس در حال تدوین و ارائه طرح جامع توسعه میدان است؛ میدانی که سال‎ها انتظارش برای اجرای عملیات توسعه‎ای از سوی آستان قدس به سرانجام نرسید. 

نفت وگاز شرق ،خانگیران،تولید نفت و گاز 2

• شرکت بهره‎برداری نفت و گاز شرق در تعمیر و ساخت کالاها و قطعات نفتی هم ید طولایی دارد. اداره خدمات فنی این شرکت متشکل از دو واحد عملیات و تعمیرات سرچاهی و درون‎چاهی، اسفندماه 1379 تشکیل و از همان زمان، مسئول تامین همه خدمات مورد نیاز سرچاهی و درون‎چاهی به چاه‎های تولیدی/ تزریقی میدان‌های گازی خانگیران و گنبدلی شد. مشارکت در پروژه بومی‎سازی فناوری ساخت ادوات رشته تکمیلی، راه‎اندازی دستگاه فشارسنج الکترونیکی حافظه‎دار، طراحی و ساخت دکل شبیه‎ساز عملیات چاه‎پیمایی، ساخت، بازسازی و تغییر کاربری دستگاه‎ها و ابزارهای مختلف متناسب با نیاز، احیای ادوات تکمیلی و تاج چاه‎ها و بومی‎سازی گریس‎های مورد استفاده برای روانکاوی شیرآلات تاج چاه را می‎توان از مهم‌ترین فعالیت‎های این واحد برشمرد. در کارگاه عملیات و تعمیرات درون‎چاهی فرصتی دست می‌‏دهد تا در گفت‎وگو با رئیس اداره خدمات فنی چاه‎های شرکت، از فعالیت‎های‌شان جویا شوم. بهروز راهداری که فارغ‎التحصیل مهندسی نفت از دانشگاه صنعت نفت است، به نکته جالبی اشاره می‎کند: «سال‎ها قبل، همه تجهیزات ما از برندهای آمریکایی و اروپایی بودند، اما در یک دهه اخیر، به قدری رویکرد داخلی در شرکت توسعه یافته که امروز از صفر تا صد عملیات بازسازی و تعمیرات درون‎چاهی و سرچاهی را خودمان راهبری می‎کنیم. به جرأت می‏گویم کیفیت کار سازندگان داخلی بسیار قابل‎قبول، رضایت‎بخش و قابل اتکاست.»

نفت وگاز شرق ،خانگیران،تولید نفت و گاز 12

• اما این حجم از کار و فعالیت در شرکت بهره‎برداری نفت و گاز شرق چگونه انجام می‎‏شود؟ در مجموع در این شرکت، حدود 1200 نفر مشغول به فعالیت‌اند و با توجه به فعالیت ستاد این شرکت در مشهد و تمرکز فعالیت‎های اقماری در میدان‎های گازی خانگیران و گنبدلی، غالب خانواده‎ها در شهرهای مشهد و سرخس سکونت دارند. در شهرستان سرخس، دو شهرک برای سکونت کارکنان شرکت بهره‎برداری نفت و گاز شرق در نظر گرفته شده است: شهرک نفت شهید تندگویان و شهرک نفت شهید باهنر. کمبود امکانات رفاهی و امکانات مناسب سخت‎افزاری و نرم‎افزاری مناسب برای سکونت خانواده‎‌ها در سرخس، از جمله تنگناهای پیش روی شرکت بهره‎برداری نفت و گاز شرق در اسکان خانواده‎ها در شهرک‎های نفتی سرخس است؛ هرچند مسئولان مربوطه نیز در شر کت دست روی دست نگذاشتند و اقدامات قابل‎توجهی را برای بهبود شرایط رفاهی خانواده‎های ساکن در این شهرک‎ها انجام داده‎اند؛ از جمله تجهیز دبستان شهید تندگویان و تاسیس مهدکودک در این شهرک. فرنوش ذبیحی، مشاور مدیرعامل شرکت بهره‎برداری نفت و گاز شرق در امور بانوان در جریان بازدیدمان از دبستان شهرک نفت تندگویان یادآور می‎شود: «تنها دانش‎آموزان کارکنان به این مدرسه نمی‎آیند، بلکه دانش‎آموزان روستاهای اطراف نیز اینجا تحصیل می‎کنند.» او درباره تاسیس مهدکودک و بهره‎مندی از مربیان مجرب هم توضیحاتی می‎دهد و اضافه می‎کند: «رفع دغدغه خانواده‎ها برای حضور کودکان‌شان در مهد کودک، کار ارزشمندی بود. در یک‎سال اخیر، علاوه بر تاسیس مهدکودک، اقدام‌هایی نیز در زمینه روشنایی محوطه شهرک‎های نفتی و تجهیز زمین بازی کودکان انجام شده است.» سیدعلی شیرین‎کار، رئیس امور اداری شرکت بهره‎برداری نفت و گاز شرق، صحبت‎های ذبیحی را تکمیل می‎کند: «افزون بر آنچه گفته شد، کمک در پرداخت عوارض بهای خدمات به شهرداری، بهسازی جاده‎ها، کمک‎های شهری در حوزه لجستیک و ترابری ... هم از اقدامات نفت در حوزه CSR در این شهرستان به شمار می‎رود.» ناگفته پیداست، نفت از کنار مسئولیت‎های اجتماعی بی‎تفاوت عبور نکرده است. 

مدرسه شهرک خانگیران 6

• نفت و گاز شرق به واسطه برخورداری از سرمایه انسانی متخصص، ظرفیت‎های بی‎شماری دارد، اما از آنجا که تخصص بدون انگیزه کاری، راهگشا نخواهد بود، نباید از ایجاد عوامل انگیزشی و رفع دغدغه‎های کارکنان به ویژه کارکنان عملیاتی غافل شد. سال‎ها کار بدون حادثه منجر به فوت در این شرکت که از یک مخزن بزرگ گاز ترش برخوردار است، از رعایت دقیق و حساب‎شده الزامات ایمنی حکایت دارد، اما استمرار این دستاورد در گرو الزاماتی از جمله توجه به استهلاک تاسیسات و ماشین‎آلات و اتخاذ تصمیم‌های مقتضی در این زمینه است. فعالیت‎های شرکت بهره‎برداری نفت و گاز شرق در حوزه ساخت داخل و تعامل مناسب و روزافزون با سازندگان داخلی، از مصادیق توجه به سیاست‎های اقتصاد مقاومتی در این شرکت است، اما این میزان تخصص، پشتکار و ابتکار عمل بی‎تردید مانع تخصیص بودجه برای تامین تجهیزات ضروری و اولویت‎دار شرکت نخواهد شد. اینجا خانگیران است و تولید گاز مورد نیاز 6 استان شمالی کشور به همت کارکنان شرکت بهره‎برداری نفت و گاز شرق استمرار دارد. تلاشگران صنعت نفت، در این روزهای سرد سال بیش از هر زمانی قدردان‌تان هستیم.

هانیه موحد

نفت وگاز شرق ،خانگیران،تولید نفت و گاز 24

کد خبر 286897

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
3 + 2 =